Fragment Een roos vol splinters

Vierendertig graden in de schaduw, een lome namiddag in de Provence. De Luberon waakt over het zinderende landschap waarin Camping Lac de la Bonde ligt te soezen. Vanaf het strand klinken kinderstemmen, het geblaf van een hond. Een cigale imiteert het geknerp van een dolgedraaid tuinmolentje.

Angie staart naar de vaalblauwe lucht. Van links verschijnt een streep in beeld die zich snel door haar blikveld verplaatst. Aan de achterkant lost hij bijna even snel weer op. Als haar oriëntatie klopt, komt het vliegtuig van het Noorden. Voor het eerst denkt ze aan thuis. Gezichten, beelden, flarden van gesprekken dwarrelen door haar hoofd. Ze staat op van haar ligbed en loopt de caravan in naar hun slaapkamertje. Geërgerd gooit ze haar kleren op bed en trekt wat luchtigers aan. Waarom brengt dit vliegtuig juist vandaag ook herinneringen mee en emoties die ze welbewust had achtergelaten? Op deze fijnste plek van de wereld wil ze leven alsof het leven de vorige week pas is begonnen.

Vanaf het pad voorlangs klinkt het knerpen van grind. Een Fransman die een stuk verderop kampeert rijdt in een stofwolk gehuld voorbij. De rode kleur van zijn auto is verdwenen onder een laagje zand. Ze keurt haar nieuwe outfit voor de spiegel en drukt haar ergernis weg. De prikkelende spanning en de kriebels in haar onderbuik keren terug. Ze sluit de ogen en streelt haar tepels die hunkeren naar Arjans mond. Nu. Op blote voeten sluipt ze naar de buitendeur en posteert zich in de deuropening. Het moment dat ze zich zo vaak in haar dagdromen heeft voorgesteld, is aangebroken.

Arjan ligt op een stretcher in de schaduw van een plataan. Hij is net begonnen aan de originele versie van The Shining, de horrorthriller van Stephen King. De feestmuts die Angie hem voor zijn dertigste verjaardag aan het ontbijt heeft opgezet, zakt bijna over zijn ogen. Als hij een bladzijde omslaat, ziet hij haar vanuit een ooghoek staan. Ze leunt met een schouder tegen de deurpost en stuurt hem over een hand een serie zoenen toe. Haar T-shirt heeft ze uitgetrokken. Als een kuise maagd houdt ze voor haar navel de stranddoek bij elkaar die ze om de heupen heeft geslagen.

‘Spannend, mijnheer?’

 

 

 

Proza

Frits Criens publiceerde tot nu toe drie romans: 'Verzwegen oorlog', 'Het belang van schone ramen,' en 'Een roos vol splinters'. Het uitgangspunt van de romans is een waar gebeurde geschiedenis waarmee Criens, volledig vrij van feitelijkheden, een nieuwe werkelijkheid creëert met fictieve personages. Daarmee maakt hij, zonder afhankelijk te zijn van het oorspronkelijke verhaal, invoelbaar wat een oorlog, een bipolaire stoornis of een verkrachting met het leven van een mens kan doen. Frits Criens heeft een vlotte pen en hanteert een dynamische, aangenaam leesbare stijl die direct en beeldend is. Verder is een aantal korte verhalen van zijn hand opgenomen in verzamelbundels.

 

Fragment het belang van schone ramen

Prelude

'Morgenavond klokslag tien voor zes kom ik u halen, mijnheer Bayan.'

De indringer tegenover me aan de keukentafel wijst naar de klok boven de deur van de woonkamer.

 'Maak uzelf niks wijs met valse hoop. Het helpt niet als u de klok stilzet of terugdraait. Het voortgaan van de tijd wordt niet bepaald door de wijzers van uw uurwerk. Die tonen u slechts een primitieve visualisering van een autonome dynamiek die niemand kan beïnvloeden.'

Hij kijkt van zijn digitale polshorloge naar mijn wandklok waarvan de grote wijzer spontaan driekwart minuut terugloopt.

 'Onze klokken staan nu gelijk. Probeer mij niet tegen te houden, het zou zonde zijn van uw energie. Verwissel ook de sloten op uw deuren niet, deze sleutel past op ieder slot.'

Met een lichte spot in zijn blik toont hij me zelfbewust zijn ranke rechterwijsvinger.

'Het beste kunt u morgenavond de voordeur gewoon voor me openzetten, op een kier desnoods als u dat liever is. Dat staat voor mij ook wat gastvrijer. Ik ben op weinig plaatsen welkom hoewel ik mensen voor hun eigen bestwil kom halen. Bedenk dat ik hier uit vriendschap ben, mijnheer Bayan. Voor een goede vriend sluit men nooit zijn deuren.'

De vreemdeling staat op, schuift de stoel bedachtzaam terug onder de tafel en streelt de revers van zijn onberispelijke kostuum, Italiaans design, strak op het lijf gesneden en gemaakt van een gladde, grijze stof. Daaronder draagt hij een nauwsluitend, wit T-shirt met V-hals dat harmonisch contrasteert met zijn gedistingeerde uiterlijk. De zwarte enkellaarzen met de rits aan de binnenkant zijn van glanzend leer.

'Besteed uw tijd goed, mijnheer Bayan. Nu u weet dat uw einde aanstaande is kunt u er uw voordeel mee doen. Het is misschien een idee om over een passende afsluiting van uw leven na te denken: welke muziek u bij uw afscheid wilt laten klinken of welke kleren u wilt dragen als ik me morgen bij u meld. U kunt er ook over nadenken welke mensen u in uw laatste momenten om u heen wilt hebben. Natuurlijk zou u uw voorkennis ook kunnen gebruiken voor introspectie om met uzelf in het reine te komen als dat nodig mocht zijn. Of met uw god.'

Bij die laatste zin kijkt de onheilsboodschapper dwars door me heen terwijl hij zijn hoofd nauwelijks zichtbaar buigt.

'U heeft nog genoeg met uzelf te overleggen, zie ik, mijnheer Bayan. Ik hoop dat u wijze besluiten neemt en u niet laat leiden door impulsieve ingevingen. Bedenk dat het leven voor iedereen eindig is. Tot morgenavond. Zorg dat u thuis bent, vluchten is ook voor u geen optie. Of zal ik u het gedicht voordragen van de tuinman die hals over kop de wijk neemt naar Ispahaan?'

De vreemdeling werpt een laatste blik op de wandklok en lost zonder gerucht op in het niets. De secondewijzer van de klok loopt onveranderlijk zijn rondjes. De stoel waarop de jobsbode zat lijkt geen centimeter verschoven.

Fragment Verzwegen oorlog

‘Smakelijk eten’, daar zal wel niets van terechtkomen. Ik ben voor het eerst in dit gezelschap en heb helemaal geen trek. De soep ziet er ook niet zo appetijtelijk uit dat ik er honger van krijg. Er hangt een grafstemming in de kleine refter, de oudjes lepelen zwijgend hun bord leeg en ontwijken elkaars blik. Het is alsof ik weer bij mijn Friese weldoeners aan tafel zit.

De klok boven de deur van de uitgang is stil blijven staan op tien voor drie. Eigenlijk staat hij niet echt stil, de grote wijzer blijft hangen. Hij probeert wel vooruit te springen, maar valt telkens met een schokje terug, alsof een onzichtbare macht de tijd tegenhoudt. Misschien is het wel dezelfde macht die mij nog altijd gijzelaar maakt van de oorlog. Als er nu luchtalarm zou afgaan, zou ik overeind springen en me laten opjagen zoals destijds door de Duitse soldaten met hun brutale geschreeuw.

Het getier van de mannen maakte me panisch, meer nog dan de aanvallen van Engelse vliegers. Hun stampende laarzen als ze de deuren van de veewagons opengooiden en hun hysterische commando’s klonken boven het gillende luchtalarm uit.

‘Los, los, los! Fliegerdeckung!’

Bij elk alarm heerste er chaos in de trein. De evacués drongen als doodsbang vee op een hoop voor de ingang van de wagons om het eerste een veilig heenkomen te kunnen zoeken. Scheldende vrouwen met baby’s op hun arm eisten dat ze vooraan mochten staan. Kinderen en oude mensen kwamen in het gedrang en werden naar buiten geduwd als de deuren ineens opengingen. Ik was meestal als laatste de trein uit en rende op goed geluk rond op zoek naar een schuilplaats.

Als het sein ‘veilig’ was gegeven, liet ik me door de Duitsers de trein weer in schreeuwen.

‘Los, los, los! Schnell, schnell! Es geht weiter!’

Maar ook als het weer ‘weiter’ ging, was het transport naar het Noorden in de overvolle veetrein een hel.

Een roos vol splinters

Lieke Vallen, de hoofdpersoon in 'Een roos vol splinters' wordt op haar zeventiende verkracht maar weet niet door wie en hoe. Haar dominante, manipulerende vader legt de schuld bij haar neer; hulpverleners falen. Niettemin weet zij zich ongebroken staande te houden en heeft zelfs de kracht om haar vader, als de tijd daar is, op zijn plaats te zetten. Dankzij haar vriend Arjan hervindt ze langzaam haar geestelijke balans, tot een lichamelijk trauma, gevolg van de verkrachting, haar leven alsnog dreigt te ruïneren.

'Een roos vol splinters' is het relaas van een beschadigde jonge vrouw en haar wanhopige gevecht om haar liefde volledig te kunnen bewijzen. Deze ontroerende, spannende en bij vlagen geestige roman maakt de pijn die slachtoffers van verkrachting meedragen invoelbaar.

'Een roos vol splinters' is gebaseerd op de verkrachting van een jong meisje in de jaren zeventig.

Een roos vol splinters, uitgeverij Elikser, Leeuwarden 2017

 

 

 




 

 

 





Het belang van schone ramen

Viktor Bayan [47 jaar] krijgt van een vreemde bezoeker de dood aangezegd en zint op een mogelijkheid daar onderuit te komen. Zo leert de lezer Viktor Bayan via flash backs en fantasieën steeds beter kennen. Hij heeft een bipolaire stoornis en is na de recente dood van zijn moeder acuut gestopt met de noodzakelijke medicatie. Ook breekt hij met zijn psychiater. Hij drinkt weer en voelt zich steeds beter, maar raakt in werkelijkheid verstrikt in een manische toestand.

In 'Het belang van schone ramen' draait alles om de begrippen perspectief, verbeelding en realiteit, en tijd o.a. via verwijzingen naar de films 'Lola rennt' en À la folie ... pas du tout, (He loves me, he loves me not) maar ook naar het Middelnederlandse toneelstuk 'Elckerlijc' en het gedicht 'De tuinman en de dood'. Ook is Viktor Bayan in zijn fantasie te gast in eigentijdse talkshows als DWD, P&W, Knevel en Van den Brink. Wie eenmaal in het verhaal zit, komt er niet meer los van. Dagblad de Limburger gaf de roman ****

Het belang van schone ramen, uitgeverij, Leon van Dorp, Heerlen 2014

 

 

 

 

 

 





Verzwegen oorlog

De naamloze, vrouwelijke hoofdpersoon uit 'Verzwegen oorlog' ontvlucht eind 1944 Roermond en bereikt via de Duitse grensplaats Brüggen na een helse treinreis, Friesland, waar ze vreselijk vernederd wordt. Na de oorlog keert ze getraumatiseerd terug in Roermond waar ze totaal vereenzaamt. Op hoogbejaarde leeftijd wordt de vrouw opgenomen in een verzorgingstehuis. Via dromen, flash backs en gesprekken met haar priester krijgt de lezer een steeds beter zicht op haar onmogelijke leven. Maar pas op haar sterfbed geeft ze in een fascinerende hallucinatie haar grootste trauma prijs. 'Verzwegen oorlog' is een roman over schaamte, schuldgevoel en vereenzaming, maar ook over liefde over de dood heen.

De basis van deze roman wordt gevormd door het levensverhaal van de schoonmoeder van Frits Criens.

Verzwegen oorlog, uitgeverij Elikser, Leeuwarden 2009