Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

APPEL


Ellie en ich zote op ein bank aan de Maas in Naer. We keke wied äöver het water weg nao Rijkel en Beesel. Geine boeët te zeen, zelfs geine vésser. Geine auto en gein vleegtuug te huere. Geine vogel dae zin haaj väör te fluite. Ein zeldjzaam röst. Waat ein virus al neet klaor kriegtj. Te väöl röst wèrktj wie ein valse sjlang op mien gemood, meuktj mich ónröstig. Ich keek nao links of d'r vanoet Kessel mesjien buet kwome aanvare. Mer nae. Ouch vanoet Bögkeme bleef het sjtil. De waeg achter ós kós waal aafgesjlaote zeen. Ellie en ich wore allein op de waereldj. Of ich dao blie mèt mós zeen? Ich mós aan het verhaol van Adam en Eva dinke.

De sjrik sjloog mich in de bein wie Ellie mich eine appel aanreikdje. Het haet altied get lekkers bie zich as we gaon fietse. Ich beet ein royaal sjtök oet miene appel. Het klónk asof d'r ein gewaer aafging. Wie väörzichtig ich het verder ouch probeerdje, het lökdje mich neet väör de appel zónger geluid op te aete. Van Ellie zien knauwele huerdje ich niks. 'Det kumtj ómdet ich gein huerapparate in höb,' dach ich väör michzelf geröstj te sjtèlle. Ich veuldje d'r mich óngemakelik bie. Zeker wie Ellie weg sjaof en gans op de tump van de bank ging zitte. Hiel väörzichtig beet ich ein klein sjtökske oet miene appel en maaldje het langzaam fien. Toch huerdje ich michzelf knetsje. Het klónk akelig ónfatsuunlik, ouch zónger huerapparate.

Zelfs het doorsjlikke ging neet zónger lewej, asof emes eine sjpeulbak doortrok. Ellie keek mich aan asof het dit ouch haaj gehuerdj. Det kós ónmäögelik. Of toch? Waat waas d'r aan de handj mèt mich? 'Ich zal de volgendje kiër ein banaan mètneme,' zag Ellie. 'Dan kinne we get langer genete van de röst.' 'As doe teminste de móndj hèls,' kós ich neet naolaote te zègke. Det veel neet good. Efkes laeter reej ein rits aoj brómfietse knetterendj achter ós väörbie. Ein klócht ingele die ós mèt dónder en bliksem oet het paradies kwome jage. We kwome zeiknaat thoes.

2020, waek 27

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

ÓNGERWIES


Ellie en ich zote nao ein programma äöver Black lives matter te kieke. In Ingelandj ging ein sjtandjbeeldj van ziene sokkel. De gevalle heldj waas riek gewaore van de hanjel in zjwarte miense. Ich goof de actieveurders van eine kantj geliek. Het pèstj neet det sjlavehanjeliers in deze tied nog ein sjtandjbeeldj höbbe. Van de angere kantj zaet zo’n beeldj ouch get äöver de sjlavetied. Emes zag det dao op sjoeële väöl mier äöver vertèldj mós waere. Det zooj de enige maneer zeen väör oos eige racisme aan te pakke. Automaties dach ich aan miene liëgere sjoeëltied, sestig, viefensestig jaor geleje.

Ich haaj nog noeët eine zjwarte miens gezeen. Of baeter gezagdj: nog noeët eine miens dae neet blank waas. Kläörlinge wore väör mich miense wie op de plaetjes oet de serie van Sjors en Sjimme. Sjors waas blank en sjlum. Ziene vrundj Sjimmie waas ein tamelik ónuezel, zjwart jungske det krómp kaljde. Indiane hete roeëdhuide en wore net as Sjimmie ein bietje dómmig. De indiaan Klukkluk oet de tv-serie Pipo de clown kaldje gebrekkig. Net as Witte Veder, de brave helper van de blanke, sjlumme en christelike superman oet de beuk van Arendsoog. Ein van zien excuses as hae get dóms zag of deej, waas: ‘Mij een beetje dom zijn.’ Volges mich haet Máxima bie häör inburgering Arendsoog mótte laeze.

Kindje ich gein gekläördje miense, mien óngerwies waas waal gekläördj. Door de kèrk. Aopelik en ouch óngemerktj liërdje ich det d’r mer ein saort nobel miense is: katholieke. Väöral die oet het blanke Nederlandj. Oos missionarisse brachte mèt gevaor väör eige laeve de waore God en besjaving aan heidene äöver de ganse waereldj. Kolonialisme, sjlavehanjel, laeg rouve van veroverdje lenj, sjtaele van kunst, oetmaorde van volkere door Christelike Nederlenjers … det besjtóng in mien óngerwies neet. Ich dink det de juffe en meisters het zelf neet wiste. Dae miens op tv dae baeter óngerwies in geschiedenis wool, haaj geliek. Aeve good keke Ellie en ich ós aan. We dachte hetzelfdje, Ellie zag het: ‘Ich haop waal det d’r neet nog minder aan raekene, taal en laeze waertj gedaon.’

2020, waek 26

CORONAKILO'S


Ellie en ich lepe oos coronarundje door het Luedaal. Sjtaags te väöre waas het gedoons op de Dam gewaest woeë miense väöl te dun op ein haje gesjtange. Angerhalve maeter: ouch as se neet aan het demonstrere bès, is het is neet altied gemaekelik väör dae aafsjtandj in iëre te haoje. Mer hie haje we net zoeë väöl angerhalf maeters as we wole väör ós allein. Op ein gegaeve moment lepe we ós aeve good bekans taege eine man op dae oet ein ónverwachts paedje van rechts kwoom. Hae droog ein korte sjportbóks mèt ein T-shirt en waas mager, opvallendj mager. Toch zoog dae miens d'r gezóndj oet. Ich realiseerdje mich det se allewiel bekans gein mager miense mier zuus. In miene kinjertied wore d'r hiel väöl, al zooj deze miens ouch toen al te mager zeen gewaest.

Det waas ich as kindj ouch, volges mien moder. As ich neet flot zjwaorder waerdje, mós ich van de sjoeëlarts in de groeëte vakantie nao de papkolonie in Bunde. De nonne dao zoje mich in ein paar waeke waal èns liëre aete: väöl pap en sjmiddes sjlaope. Dae kwaoje opzat van de dokter en mien moder höb ich grandioos laote mislökke, mer det is ein anger verhaol. Efeng. Oos dialecte höbbe väöl wäörd väör mager miense, in de meiste klinktj aafkäöring. Eine sjregkedek is ein aegerst, mer ouch emes dae te mager is. Ein sjarminkel is ein óngerkómme paerd, mer ouch eine magere miens. As se get kilo's te min op de bascuul brings, bès se al gouw eine knaokeridder.

Sjmaalbetser, väör aan te gaeve det emes te min vleis op de batse haet, klinktj get vruntjeliker. Det geit neet op väör ein paar wäörd die väöral väör mager vrouwe waere gebroektj. In Mofert hètj ein maedje det klein en mager is ein sjräökelke. Hie zoje ze dao euzelke taege zègke. Det ging mich allemaol door de kop wie Ellie en ich dae miens väörbie lepe. Ich haaj mich sjmörges net gewaogdj. Ein dink waas zeker: ich hoofdje neet nao de papkolonie. 'Coronakilo's,' zag ich. Mer Ellie heel het op: 'Trappistekilo's.'

2020, waek 25

SPITALL


'Det móste die van Wöllems èns weite.' Ellie en ich kwome mèt corona-wanjele aan de kal mèt ein koppel det we neet kóste. 'Det móste die van Wöllems èns weite,' zag de vrouw ein paar kier. Ich kós de oetdrökking neet, dus ich vroog d'r nao. Ze vertèldje det häör moder zaliger het gezègkdje väör in de móndj haaj ligke. As d'r get bezunjers waas of gezagdj waerdje, waas häör commentaar: 'Det móste die van Wöllems èns weite.' Häör moder haaj as kindj naeve 'Die van Wöllems' gewoeëndj. Det wore vervaelendj noesjierige bure die ederein het haemdj van de vot vroge. En zoeë waas de oetdrökking bie häör oma thoes óntsjtange. Ze ging noe al veer generaties mèt, want ouch häör kinjer gebroekdje ze.

Eder hoesjhaoje haet waal zón partikuleer oetdrökking. Ellie en ich höbbe d'r bekans fieftig jaor geleje ein oet Oeësteriek mètgebrachtj. We sjpoodje ós eine berg aaf, want achter ós kwoom ein nöt waer opzitte. Wie dunder we bie de auto kwome, wie helder het ós op de vaerze zoot. We móste nog ein paar hóngerd maeter nao de auto wie we ein Duits echtpaar taegekwome. Die ginge ómhoeëg. De vrouw keek nöt en sjoew. Ze vroog waat wae dachte van het waer. We zagte det het zooj gaon sjpoeëke. Det dach zuuj ouch, mer de man deej asof we alle drie ónnuezel wore. Het waas eine richtig eigewieze Pruus. Hae ging ómhoeëg en zien vrouw mós mèt, want het waer trok de angere kantj oet, volges hem. 'Das geht alles nach Spitall,' orakeldje hae drie kier väör ze wiejer nao baove ginge.

Ellie en ich zote gein second te vreug in de wage. Dónder en bliksem ginge wie in de hèl te kiër en de raegel gaot oet de hemel. Saoves kwome we die twië in het dörp taege. De vrouw keek chagrijnig, häör gezicht sjtóng op ónwaer väör de ganse vakantie. Dus as Ellie probleme zuut en ich dink det het mètvèltj, zègk ich vanaaf dae daag: 'Das geht alles nach Spitall.' Gelökkig kan Ellie neet zoeë zoer en nuetelik kieke wie die vrouw.

2020, waek 24

BLOES


Ich zoot bie de Luemäöle op ein bank. Achter mich sjlingerdje de mäöletak van de Luebaek zich eine waege tösse de sjtruuk. Vlak bie goof eine liester ein konzaer van bóntje geluide. De wind droog het gezang perfect nao mich haer. Mèt de ouge half gesjlaote zoot ich te genete: vakantie in eige landj op nog gein keteer loupe van hoes. 'Dit is väör geldj neet te koup,' dach ich, 'mer het is hie väör niks te kriege.' Ich probeerdje die zin te ónthaoje väör ze in ein gedicht te gebroeke, of in eine roman. Mer ja, zoeë get dinke, is dök al te väöl. Bekans op hetzelfdje moment zatte zich twië dames op de picknickbank väör mich, mèt de rögk op de zón, het gezicht nao mich haer. Ze kwetterdje asof ze op eine döbbele corona-aafsjtand taege de windj in móste kalle.

'Ich höb het heit, zag de ein en ze knuipdje häöre roeëje bloes gans los. 'Alles waat laeftj mót lócht höbbe.' Ze droog geine bh. Ich heel mich sjlaopendj en probeerdje neet te loestere. Mer de twiëdje vrouw vroog: 'Ligktj dae dao te sjlaope of zooj hem get mankere?' 'Dae ligtj te druime,' zag het roeëd bluuske. 'Van seks, natuurlik.' Ich probeerdje mien gezicht in de ploeëj te haoje. 'Van seks,' vroog de anger, 'dinks se det hae dich zoeë zuut zitte? Of kins doe gedachte laeze?' 'Alle mansluuj druime van seks,' zag het roeëd bluuske. 'En aoj menkes nog het meist. Det is pas óngerzóchtj. En dae dao liektj d'r mich echt zoeë eine.'

'Oeioei, dan doot dich dae bloes mer rap toe,' zag de twiëdje vrouw. 'Angers waertj hae nog lestig as hae oetgesjlaope is.' Ich haaj genóg gehuerdj, sjtóng op, bleef op angerhalve maeter van häör sjtaon en keek häör ein väör ein deep in de ouge. Die mèt de bloes aop waerdje roeëd tot wied ónger de navel. Mèt ein paar wäörd haaj ich häör klein kinne make, mer ich mook ein lichte buging en zag. 'Dames. Wiltj gae thoes wiejer druime van mich, kiek dan op www.fritscriens.com en ouch op facebook.'

2020, waek 23