Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

ZEEL

Ein aope däör: Dao zeen sjteeds minder hoeze te koup en de prieze zeen ónbetaalbaar. Los van det feit vroog ich mich al langer aaf: Waat meuktj det ein hoes ‘laeftj’? Det se kins kalle van ‘ein hoes mèt ein zeel?’ Waat mót ein wuening höbbe det ze bie wieze van sjpraeke ein book zooj kinne sjrieve? Haet det mét het aantal sjlaopkamers te make? Of het hoes eine kelder haet of neet, eine zölder? Mót het vriesjtaondj zeen, of juust mèt mier ónger ein kap zeen geboewdj? Mót het per se in de sjtad sjtaon, of is ein dörp ouch good? Mót het eine bepaoldje laeftied höbbe, beväörbeeldj minstens viefentwintjig jaor aod zeen, väör ein zeel te höbbe?

Ellie dinktj det het door de lockdown kumtj det mich zón ónmäögelike vraoge door de kop sjpoeëke. Zelf gaef ich de sjöldj aan ein sjtökske det ich väörig jaor in ein aod woeënblaad höb gelaeze. Of eigelik, mer half höb gelaeze. Dao-in besjreef eine senior det hae het neet äöver zien hert verkreeg, väör zien baovewuening te verkoupe. Hae mós eigelik nao ein zorghoes, mer zien appartement aan eine wildjvraemdje verkoupe? Det ging neet. Sjtèl dich èns väör det de noewe eigenier niks begreep van de zeel van het hoes. Det dae kuiper neet aanveuldje wie hae precies raekenig mós haoje mèt het geveulige karakter van ziene eigendom. Det het hem neet zooj lökke väör mèt zien hoes same te laeve wie man en vrouw in ein good huwelik.

Ich waas hartsjtikke noesjierig waat de wuening van dae miens zoeë bezunjer mook, woeë die zeel noe precies oet besjtóng. Jaomer genóg waas de rest van het verhaol weg gesjäördj. Wie ich op de gedachte kwoom, weit ich neet, mer pas geleje zoog ich het leecht. Inèns wis ich wanniër ein hoes ein zeel haet: as d’r minstens éin kindj is gebaore. Det beteikentj det oos hoes gein zeel haet. Mich is det good zoeë, mer wie ich Ellie dao nao vroog, zag het: ‘Ich zooj oos hoes die zeel waal wille gaeve. Mer waem mót ich väör het aanwerk vraoge?’

2022, waek 4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

PIEN

De väörige waek sjreef ich äöver mien gebaortehoes. Det waas nao aanleiding van de vraog: Oet waat väör eine tied kóm ich eigelik? Op de besjrieving van het hoes Ónger de Wieje in Haelen woeë mien weeg sjtóng, kwome väöl reacties. Zoeë vroog eine miens zich mèt väöl geveul väör humor aaf of ich bie häör naobinne haaj gekeke. Det neet, mer drek nao de aorlog waas het intrintj äöveral ermood troef. Ich haaj mer éin paar sjoon, twië korte bókse en éine trui väör de wintjer. Dae waerdje door mam op zaoterdigaovendj gewasse. Op zunjigmörge waas hae weer zuver en drueg väör aan te trèkke. Dao kinne de kinjer van allewiel zich niks bie väörsjtèlle. Mer ich wis neet baeter as det het zoeë huerdje, äöveral woeë ich kwoom waas het precies hetzelfdje.

Ein vrouw van gene kantj van de Maas sjreef: ‘Det waas ech ermood, Frits. Knap van dien aajers det se dich get jaore later dan toch ‘n gooj opleiding kóste laote volge!’ Die geweljige opmerking mook aod verdreet los. Pap en mam haje zich väörgenaome det häör kinjer het baeter zoje kriege as zuuj. Dao höbbe ze zichzelf väöl väör óntzagdj. Achteraaf gezeen, mesjien mier as nuedig waas. Pap ging in ziene vrieje tied en vakanties links en rechts wèrke väör extra te kinne sjpare, want sjtudere kosdje geld. En het waord ‘sjtudiebeurs’ klónk väör hem hetzelfdje as ‘sjöldj’. En mèt sjöldj wole mien aojers häör kinjer neet opzale.

Kinjer die hiel good kóste liëre, mer woeëvan de vader eine overall droog, ginge begin jaore zestig hoeëgoet nao de mulo. Hoeëger opleidinge wore allein väör de kinjer van ‘baeter miense’, ouch as die neet good mèt kóste op sjoeël. Zoeë zoot de waereldj toen inein. Wie pap het gedaon haet, weit ich neet. Mer hae zat het bie het hoofd van de sjoeël door, det ich nao het Bisschoppelijk College in Remunj moch. As iërste Haelense jóng oet ein arbeidershoeshaoje. In mien examejaor is pap gesjtorve. Het haet mich lang väöl pien gedaon det hae, mam en ich, neet same mien hbs-diploma höbbe kinne ophaole.

2022, waek 3

BLIE

Tirza, ein van mien kleindochters, goof mich hiel blie ein beukske. ‘Opa, wils se dees vraoge invölle? Allein die van dich, de anger vraoge zeen väör mich. Kiek, zoeë.’ Het wees krikras äöver de bladzijdes. En in eine aom zag het d’r achteraan: ‘As se het te moeilik vinjs zal ich dich waal helpe.’ Dach het echt det ich de vraoge neet aankòs? Of völdje het de antjwaorde lever same mèt mich in? Zoeë wie zich det väör ein gooj kleindochter huertj. Nao get sumpel vraoge, mós ich serieus aan de bak. Waar en wanneer ben je geboren? Vertel eens iets over die tijd. Det wool ich waal, mer toch wiefeldje ich aeve

Oet waat väör eine tied kóm ich eigelik? Gebaore 1949, 30 april, Ónger de Wieje in Haelen. Wie ich vief waerdje, zeen we op miene verjäördaag verhoesdj nao de Roggelsewaeg. Mien gebaortehoes waas eine boewval en zooj allewiel nog waere aafgekäördj väör d’r verkes in te haoje. Mer zoeë drek nao de aorlog zooj ouch de sjtal van Bethlehem al good zeen gewaest. Achter de väördäör sjtóngs se drek in de kamer die ouch käöke waas, mèt pómp en pómpesjtein. Verder sjtóng d’r ein sjtaof, ein twiëpits gaassjtèl, ein aoj taofel mèt veer sjteul en eine rete läönsjtool. Hoeëgoet 30 m2 waas die ruumdje. Door ein däör rechts kwooms se rechtsjtreeks in ein sjeur, zónger rame, zónger electries leecht.

Achter in de kamer waas de twiëdje däör. Die kwoom drek oet in mien piepklein kaemerke. Dao naeve loog de get groeëter sjlaopkamer van mam en pap woeë eine raam waas, net as in mien kaemerke. Achter het hoes leep de haof wie eine berg sjtiel ómhoeëg nao de Nunhemse waeg. Wie klein ich ouch waas, ich kós zónger te sjpringe door de raam de haof in sjtappe. As het echt hel raegeldje zatte de bure häör achterdäör en väördäör aop. Het water det van de berg nao ónger gutsdje, sjtroumdje door het hoes nao de baek taege-äöver ós. Tirza waas mèt mich begaon. ‘Opa,’ vroog het, ‘bès se ouch blie det se noe hiej woeëns?’

2022, waek 2

WINS

As kindj kós ich op het lètst van december neet wachte tot het noew jaor ein feit waas. Nao het fiëst van Ónnuezel Wichter keek ich de drie lètste daag van december óm. Waat haje we nog aan de 29ste, de 30ste en de 31ste? Ze brachte niks en hele het noew jaor allein mer op. Det mien ónuezel verlange en het fiëst van Ónnuezel Wichter mesjien get mèt ein te make haje, kumtj noe pas bie mich op. Ich sjaam d’r mich niks väör, get van 65 jaor geleje kins se toch neet mier trökdrejje. Troewes, waat is d’rop taege as ein kindj geluiftj det alles kan verangere, of in eder geval hiel väöl? Gek genóg haaj ich gein idee van waat ich gaer verangerdj wool zeen. De verwachting det d’r get ging gebäöre, waas al genóg väör ein waek lang ein anger jungske van mich te make.

De iërste paar daag van het noew jaor wore väör mien geveul troewes ouch echt angers. De lócht veuldje zaochter aan en de miense leke bliejer. Det loog neet aan de noejaorsbreef dae ich haaj väörgelaeze aan pap en mam en woeë ich eine gölje väör haaj gekrege. Det kwoom ouch neet ómdet mam op 1 januari jäörig waas gewaest. Noe pas realiseer ich mich woeë det waal aan loog. As miense zich taegekwome op sjtraot of in winkels, winsdje ze zich tot en mèt Driekäöninge Zalig Noejaor. Daodoor waas de sfeer losser as normaal. Zeker as familie en bekindje bie-ein op de borrel ginge väör ‘eine Zalige’ te winse. Nao Driekäöninge waas het weer wie altied.

Aafgeloupe jaor kreeg ich róndj Ónnuezel Wichter inèns dae aoje kriebel van verwachtinge in het lief. Dees reis haaj ich waal eine container vol winse van alles waat ich gaer verangerdj zooj zeen. Het waas ónbesjoefdj väöl; dao kós ich het jaor 2022 neet mèt opzale. En aevel, waem het óngerste oet de kan wiltj, kriegtj de dèksel op de naas. Dus oet dae ganse container winse zoch ich d’r eine oet woeë wae allemaol get aan höbbe. Bèn benoewdj of dae oetkumtj.

2022, waek 1

LAEZERS

Ellie en ich sjtapdje op de parkeerplaats bie de supermertj in Heitse oet de auto. Naeve ós sjtóng eine man zien waar in te laje. ‘Ze kinne mich óngerhandj get,’ zag hae. Ich sjtóng mien móndjkepke nog väör te doon. Ellie pakdje óngertösse ein paar sjtevige tasse oet de kofferbak, we móste in het groeët insjlaon. De man bleef op antjwaord wachte. Ellie haaj hem neet versjtange en keek hem vraogendj aan. ‘Ze kinne mich óngerhandj get,’ herhaoldje hae ziene hertekreet. ‘Mèt dae ganse corona,’ zag hae d’r väör de dudelikheid achteraan. ‘Jao, het is mich get,’ zag Ellie, väör van hem aaf te zeen. We haje neet väöl tied en móste nog op mier plaatse zeen

‘Ich doon neet mier mèt aan dae cirkus,’ ging dae miens verder. ‘Noe weer dae lockdown. Ze make ós herresjterre gek. En woeëväör? Väör de kloeëte van erm luuj.’ Die oetdrökking haaj ich lang neet mier gehuerdj. Mien vader gebroekdje ze dökker, as d’r get waas gedaon zónger resultaat. ‘Zeetj gae dae lockdown neet zitte?’ vroog Ellie. ‘Sjterker nog,’ antjwaordje hae, ‘ich trèk d’r mich gein kloeëte van aan. Bie mich thoes kumtj noeët emes, dao neet van. Mer as ze wille, moge ze mèt tien man tegliek kómme. Lockdown of neet. Mèt nao de kaffee gaon is det precies hetzelfdje. Det laot ich mich neet väörsjrieve door ein paar koekebakkers. Pas op: ich kóm oet princiep noeët in de kroeg. Dao waers se allein mer aafgezatte. Mer as ich nao de café zooj wille, ging ich wannier mich det oetkwoom. Neet iërder en neet later Lock down of neet.’

‘Dao mót ich èns röstig äöver nadinke,’ zag Ellie. ‘Thoes, as ich tied höb. Noe mótte we boeëdsjappe doon. Kóm, Frits we gaon.’ Het pakdje mich bie de erm väör weg te loupe. ‘Ja, Frits,’ zag de man. ‘Doe kins baeter nao dien vrouw loestere, as nao die hampelemen in Den Haag.’ Ich sjtook eine doem nao hem op. ‘En väör noe alvast,’ zag ich, ‘eine goje roetsj en ein zalig noejaor.’ En det winse Ellie en ich uch ouch, leef laezers.

2021, waek 52