Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

GELEI


In Haelen ligktj de Kesjtiëllaan, of de Gelei. In het Nederlands is det ein 'allee'. De Dieke Van Dale geuftj dees beteikenis väör 'allee': laan of bre¬ije waeg tösse twië of mier rieje buim. Det is precies waat de Gelei is: de laan nao kesjtiël Aldenghoor. Dao sjtaon rieje buim naeve. Höbbe de wäörd 'gelei' en 'allee' get mèt ein te make, vroog mich pas ein vaste laezeres van Modertaal? 'Gelei' kumtj in eder geval van oos eige werkwaord 'leie', ouch 'geleie'. Ein 'leiplantj' kins se langs eine rek naeve de moer laote gaon wies doe wils. En eine 'leigraaf' is ein gegrave luip of ziep väör water weg te leie woeë se het haer wils höbbe. In ein aod sjpraekwaord is de beteikenis dudelik: 'Doe kins eine aezel waal nao de baek leie, mer hem neet dwinge väör te zoepe.'

Het zooj in oze tied gemaekelik op miense kinne sjlaon die óntkinne det corona ein gevierlik virus is. Die zoojs se het leefst èns langs de ic-bèdde mèt coronapatiënte wille leie. Efeng. Het waord 'allee' kumtj van het Franse 'allée' en is door de soldaote van Napoleon nao oos sjtreke mètgenaome. In het Frans beteikentj het van alles, mer ouch 'laan'. Die deftige beteikenis is indertied dinkelik äöver gepaotj in het waord 'gelei' det toen al besjtóng. Allewiel zoje we het waord 'allee' in zien gehiel äöverneme en oos eige waord laote valle, vreuger wore ze get zuniger op häör taal.

Op zeuk nao informatie keek ich ouch in het waordebook van't Moferts, gesjreve door Dr. Pierre Bakkes. Bie het waord 'leie' sjtóng ein oetdrökking die ich neet kós: 'Zich laote leie wie ein reets geitje.' Het waord 'reets' waas ich fieftig jaor neet mier taegegekómme. Waat bie eine hóndj 'luips' hètj en bie ein verke 'bräöstig' is bie ein Mofertse geit 'reets'. Mien moder gebroekdje het waord ouch. Bie bepaoldje maedjes mós ich oet de buurt blieve, die wore 'reets'. In mien ónsjöldj dach ich det ze 'gevierlik' bedoeldje. God weit woeë ich mich haer haaj laote leie ... as ich toen het Moferts waordebook haaj gehadj.

2020, waek 43

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

NAAM


Het waas eine rare aovendj de väörige waek woonsdig. Ich haaj mich op het lètste moment väör de tv gezatte väör nao het Nederlands èlftal te kieke. Eigelik haaj ich get baeters te doon. Mer ich wool het debuut zeen van oze noewe trainer, Frank de Boer. De man dae mèt ein chagrijnig gezicht gebaore is, sjtraoldje neet oet det hae blie waas mèt zien noew baan. Mer doe moogs neet aafgaon op de boetekantj, bliesjap kan ouch van binne zitte, weit ich oet ervaring. Wie ich lang geleje in Wiërt de Veldeke Pries kreeg en nao het podium leep, zag eine bekindje oet Haerle: 'Allei Frits, lach èns.' Ich bedoel mer. Ich waas hiel gelökkig mèt miene pries, mer leet det van de boetekantj neet zeen. Det zitj neet zoeë in mich. Het kumtj ouch ómdet ich neet väör aansjtèller versjlete wil waere. Aansjtèllers zuus se allewiel zoeë väöl op de tv. BN'er die zich gedrage wie ónnuezel wichter of nog erger.

Efeng, Frank de Boer keek väör het begin van de wedsjtried al zörgelik. Det kós natuurlik sjpanning zeen. Of sjpiet det hae neet alle groeëte sjterre kós laote sjpele. Mer gauw genóg zoog ich nog ein anger raeje väör ziene duustere blik. Nederlandj sjpeeldje taege Mexico, ein landj mèt väöl gooj sjpelers: sjnel, hel en zoeë sjlouw wie de duvel zien grootje. Daobie haje de Mexicane ein geheim waope in het veldj opgesjtèldj, eine foetballer dae de sjterre van de hemel sjpeeldje en edere Hollenjer sjrik aanjoog. Allein al vanwaege ziene naam: Jesús Corona.

Probeer mer èns good te foetballe taege eine taegesjtenjer dae hètj nao de Zoon van God en dae kan raekene op extra hulp van baove. Toch waas de väörnaam neet het ergste. De achternaam van Jesús waas het groeëtste waope. Corona! Geine Hollenjer dors Jesús echt aan te valle as hae de bal haaj. Ze bleve braaf op angerhalve maeter bie hem oet de buurt. Het bezörgdje uterlik van Frank de Boer waas daomèt in eine kier verklaordj. Deze wedsjtried waas väör hem neet te winne. Of hae haaj Trump mótte opsjtèlle.

2020, waek 42

SJPROOKJE


Mondkapje droog al achttiën jaor ein masker väör móndj en naas. Het wis neet baeter. Vandaag ging het ein sjtök wanjele in het Luedaal. 'Doot dien kepke neet aaf,' zag zien bezörgdje mam. 'Dan kan dich niks gebäöre.' Het waas sjoeën waer. Bie de Baedelier zoog het eine man op ein paerd. 'Doot det gek dink toch van dien gezicht,' zag de ruiter. 'Nae,' zag Mondkapje, 'zoeë kan mich niks gebäöre.' De ruiter lachdje hem oet: 'Erm wicht. Waat zooj dich kinne gebäöre?' 'Virusse,' zag Mondkapje. 'Die betrèkke dich óngezeen, ze kómme door móndj en naas nao binne. En dan geis se mesjien doeëd.' De man mós nog helder lache. 'Huers se det, Troje?' zag hae taege zien paerd. 'Allemaol waanzin, maedje. Dien moder wiltj neet det se plezeer meuks.'

'Waem zeetj gae?' vroog Mondkapje. 'Ich bèn prins Ingel,' zag de ruiter. 'Ich liër ederein danse nao mien piepe. Zónger móndjkepkes.' 'Danse!' reep Mondkapje. 'Dao druim ich van. De ligkendje tango, as ich dao aan dink!' Prins Ingel kwoom van zien paerd. 'Doot det kepke mer aaf, dan beginne we drek mèt de ierste les.' Mondkapje twiefeldje. Loestere nao mam, of nao prins Ingel? Dae zat óngertösse eine tango van Melando aan. Olé Guapa. Hae keek Mondkapje deep in de ouge en mook ein paar seerlike danspasse. Mondkapje kreeg het heit ónger zien masker en goeëdje de fóddel aan de kantj. Prins Ingel mook ein seerlike buging en dao zjwierdje ze al äöver de bóspaad.

Mondkapje genaot mèt de ouge toe. In het veur van de tango kwome ze tösse de sjtruuk terecht. Dao ging het wiejer, mèt het ligkendj gedeilte van de tango. Mondkapje ging oet zien daak. Geweljig, de tango mèt prins Ingel. Wie ze oetgedanstj wore, trok Ingel weer flot wiejer väör anger maedjes danse te liere. Nege maondj later loog Mondkapje met ein prinsesje in het kraombèd. Het en zien mam vónje het ein wónjer. 'Gelökkig höbs se dien móndjkepke altied väörghaoje,' zag zien moder. 'Angers woors se mich mesjien mèt corona thoesgekómme.' Ze zoog neet det Mondkapje achter zien masker ein roeëj kläör kreeg.

2020, waek 41

THIË


'Thië?' vroog de ober en hae trok zien naas ein bietje op. 'Ich zooj uch koffie advisere. Dae is hie superlekker, dao kómme de klantje ekstra väör.' 'Doot mich toch mer thië,' zag ich. Det ich noeët koffie drink, hoofdje ich dae miens neet oet te ligke. 'Ich vinj het jaomer,' probeerdje de ober nog èns, 'de koffie is hie zoeë lekker. Thië is get väör aoj Ingelse.' Ich tèldje tot tiën en zag: 'Earl Grey, gaer.' 'Ich höb ein thië-box,' zag de ober. 'Kintj gae zelf oetzeuke.' 'Ich hoof neet oet te zeuke,' zag ich. 'Ich wil Earl Grey.' De man knikdje. 'Ich bring de thië-box waal mèt.' Ellie besjtèldje koffie. 'Hiel versjtenjig, mevrouw,' prees de ober en hae keek mich mèt ein sjeif oug aan.

Wie hae weg waas, zag de man naeve ós: 'Ich zègk altied mer zoeë: Hie is het good zitte. En woeë het good zitte is, mós ze blieve zitte. Ze vraoge mich waal èns "Woeëväör zits doe hie altied?" En dan zègk ich gewuen: Het is hie good zitte.' Det waas dudelik. Effe later zat de ober ein glaas water väör mich mèt de thië-box. Drie saorte, geine Earl Gray. Het water waas lauw. Ellie kreeg dampendje koffie mèt ein klein glaeske likeur. Ich vroog of zón glaeske neet ouch bie de thië huerdje. 'Det sjmeuktj neet bie thië,' zag de ober. 'Waem zaet det?' vroog ich. 'Ederein,' kreeg ich tamelik sjnebbig trök. 'Bèn ich ederein?' vroog ich. 'Egaal,' kètsdje de ober trök. 'Likeur en thië passe neet bie-ein.'

'Gae höbtj groeët geliek,' goof ich toe. 'Dae likeur sjmeuktj neet bie ein half glaas lauw water, zónger de besjtèldje Earl Grey, want dae zitj neet in uer thië-box.' Hae pakdje mien besjtèlling weg en vertrok zónger wäörd. Ellie leet ziene koffie neet kaod waere. Het doerdje effe, mer inèns waas de ober d'r weer. Mèt ein glaas dampendj heit water, ein sjäölke mèt 3 buelkes Earl Gray en ein glaeske likeur. Hae zat het neer, zag 'estebleef' en vertrok. 'Zag ich het neet,' klónk het naeve ós. 'Hie is het good zitte.'

2020, waek 40

CARAVAN


‘Wae zeen gein miense väör eine caravan,’ zag de dame taege de man. Ze sjtónge väör mich, mèt nog drie angere te wachte väör de bekkerswinkel. Op Grapperhaus-aafsjtandj van ein. Binne mochte mer veer klantje tegeliek zeen, op angerhalve maeter. Gelökkig waas het prachtig waer. De man mèt ein opvallendje, korte roete bóks zag: ‘Mien vrouw en ich zeen zeker veer maondj per jaor mèt de caravan óngerwaeges. Heerlik vinje we det.’ De dame trok ein móndj asof ze in ein zoer proem beet. ‘Det zooj väör

 mich ein sjtraof zeen.’ Ze keek d’r richtig nöt bie. Het kós aan mich ligke, mer häör wäörd klónke ein bietje aafgunstig. Asof ze eigelik juust waal gaer veer maondj van hoes waas, mer het óm ein of anger raeje neet kós. Gein geldj of te min vrie daag. Dae negatieve kal pees neet bie dees dame, in mien ouge.

Ich goof häör ein jaor of viërtig. Ze zoog d’r neet ónaantrèkkelik oet en droog ein sjiek, lóchtig klèdje mèt deur witte sneakers. ‘Ich mót d’r neet aan dinke väör ein weekend mèt John in eine caravan te hoeze,’ ging ze verder. ‘Dae is äöveral vies van. Ein drie sjterre hotel is al te min.’ ‘Wae höbbe het zoeë fijn same,’ zag de man. ‘De daag zeen te kort. Sjmörges effe same poetse, boeëdsjappe doon en dan is de daag gans väör ós. As we èns op de camping blieve väör te röste of te laeze, maak ich altied het aete klaor, borrele we mèt de bure of wanjele get róndj op oos gemaak.

De tied vluugtj gewuen. Zeker noe we eine noewe caravan höbbe mèt alles d’rop en d’raan. De aoje höbbe we ingeruuldj. Det haje we ierder mótte doon, inrule. Dao waers se altied baeter van.’ De dame zuchdje. ‘Ich zooj zónne caravan mesjien waal èns wille probere,’ zag ze, ‘mer John. Dae krieg ich neet mèt, nog mer te zjwiege van det dae zooj poetse, kaoke of wanjele.’ ‘Dan is d’r mer ein remedie,’ zag de man mèt de roete bóks. ‘Gewuen inrule. Dao waers se altied baeter van.’

2020, waek 39