Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

PORTRET


‘Tja, det is mich get mit die naoberdörpe: Dao! … Dao kump nog geine gooje hóndj vanaaf!’

Die zin sjreef eine laezer op facebook as commentaar bie mien sjtökske van väörige waek. Det is ein rake en sjoeën opmerking, óm mier raeje. In de iërste plaats ómdet het ein aoj maneer van zègke is: het herhaole van het iërste waord as se ein geveul of meining sjterk nao väör wils bringe. Verwónjering, minachting, kwaojigheid, aafkäöring kriege ekstra naodrök op die maneer. Dae! … Dae is nog te sjlecht väör ónger het roeëdmoos. Rutte! … Rutte kan mich de pot op! Det! … det brantj de bóks aan de vot! Die! … Die höbbe nog noeët gedougdj! Meistal zitj d’r ein negatief aordeil achter.

De zin van de laezer zaet wie miense van dörp A vreuger dachte äöver het naoberdörp B. Dök waas die meining neet erg positief en doorein op niks gebaseerdj. Ich höb het idee det die väöraordeile langzaam verdwiene. Al zeen ze neet weg. Ze sjpele aaf en toe weer op as vereiniginge oet versjillendje dörpe eigelik same zoje mótte gaon väör te kinne äöverlaeve. Väöral aojer generaties gebroeke die väöraordeile as argument väör samewèrking taege te wèrke. Op vergaderinge kins se dan opmerkinge huere wie: Dachs doe det ich in *** gaon ***! Nog neet mesjien! Ich bèn geine ***! Gelökkig is de jeugd dao gemaekeliker in, dus het probleem lostj zich vanzelf op.

Wie we nog gewuen mèt väöl man bie-ein mochte kómme, zote we mèt eine groep in de haof te kalle. Het ging in dae tied dök äöver de probleme in Haelen. Die haoldje regelmaotig de gezèt en de televisie. Eine broor van Ellie oet Remunj sjprook d’r sjanj äöver. Ellie en ich hapdje neet en lete hem gewaerde. Väör het veurke nog get op te sjtaoke zag hae: ‘Ich zooj nog neet begrave wille waere in Haelen.’ Ich zal hie mer neet sjrieve waat ich dach. Mer Ellie keek hem aan en zag: ‘Det! … Det höb ich noe mèt Remunj! Dao zooj ich nog gein portret van mich wille höbbe hange.’

2021, waek 9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

SJPEK


Bögkeme, ein prachtig Maasdörp, in eine wieje baog geboewdj op eine hoeëge randj. Tösse het dörp en de Maas ligtj ein saort kómp, ein wiedse, aope vlakte mèt weie en natuur. In de zomer is het dao sjoeën wanjele. Sjwinters löptj die vlakte ónger water as de Maas hoeëg sjteit. Dan beginne ze in Bögkeme en de rest van de gemaendje Luedaal te baeje det het geit vreze. Dit jaor waerdje det gebed verhuerdj. Net in het weekend det de vastelaovendj neet door kós gaon, loog in Bögkeme ein prachtige iesvlakte woeë ze in Frieslandj jaloers op zoje zeen gewaest. Dao kós aojerwets waere gesjaatstj. Zelf höb ich neet mètgedaon. Ich kan neet sjaatse. Waal hel loupe mèt eine laepel woeë ein ei in ligktj.

Mien vader waas Bögkemer. Mien moder waas d’r vanaaf häör twelfdje tot aan häör trouwe boeremaagd. As kindj kwoom ich väöl in Bögkeme, neet allein as pap en ich ginge vèsse aan de Maas. Ich kós en kin nog altied väöl miense dao, inclusief de biename. Dao sjtóng het dörp óm bekindj. Ellie zien moder waas ouch oet Bögkeme, het buurmaedje zelfs van mien vader. Ze vertèlde väöl äöver hem. Zoeë väöl det ich het idee kreeg det Ellie en ich väör hetzelfdje geldj broor en zöster haje kinne zeen. Pap en mien sjoeënmoder kwome oet de Hook, ein ziesjträötje van de Baerik mèt twië hoezer. In het aojershoes van mien vader woeëndje tante Mie.

Precies op miene viefdje verjäördaag, käöninginnedaag 1954, ginge mien aojers verhoeze nao de Roggelsewaeg. Ich waas zoeë lang bie tante Mie. In de wei taege-äöver het hoes in de Hook organiseerdje het oranjecomité sjpelkes väör de kinjer. Mèt prieze. Ich ging mèt miene naef en twië nichte mèt, want ich moch mètdoon, ouch al waas ich gein Bögkems jungske. Det verangerdje wie ich de wedsjtried Mèt-ein-ei-in-eine-laepel-loupe wón. De pries waas eine auto. Dae haaj ich gewónne, op miene verjaördaag! Het oranjecomité aevel vónj det ich as Haelens kindj gein recht haaj op de pries en goof mich eine sjpek. Dae höb ich mer trök gegaeve. Ich lös geine sjpek.

2021 waek 8

‘Ich dörf het neet èns taege mien vrouw te zègke,’ zag de man bie de glaascontainers. ‘Mer ich bèn d’r iërlik waor hiël blie mèt.’ Ellie en ich sjrókke d’rvan. Dae man haaj ein serieus probleem. Ich weit neet èns wie hae hètj. We kalle allein mèt de vastelaovendj mèt ein, as het toevallig oetkumtj. Noe waas het geine vastelaovendj, mer dao loog sjnië. En het waas coronartied. Raeje genóg väör efkes te kalle. Dus ich zag: ‘Het pekske blieftj dit jaor in de kast. Doeëdzunj. Zoeë väöl vastelaovendje höbbe wae op oze laeftied neet mier. Wae höbbe d’r eine kater van.’ Hae keek mich aan wie ein sjaop en vertèldje waat hae neet taege zien vrouw dörfdje te zègke, mer woeë hae waal blie mèt waas. ‘Ich vinj het prima det de vastelaovendj is aafgelastj. De lètste jaore ging ich allein nog äöveral mèt haer väör de vrouw

‘Wiezoeë?’ vroog ich. ‘Waat sjteit dich zoeë taege?’ Hae duudje ein laeg fles in de container en zag: ‘Eigelik alles. Sjmörges opsjtaon mèt eine brakke kop. De ganse daag verlaore róndjloupe, tot se weer nao de kroeg mós. Mien vrouw kan dao good taege, ich neet. Ich ligk de half nacht wakker ómdet mich de oere blieve toete van de helle muziek. Nao de vastelaovendj loup ich nog daag róndj mèt eine kael van sjoeërpapeer. Want gewuen taege ein kalle geit neet mier. Het kostj ouch nog ein proem geldj. Det is het mich allemaol neet miër waerd. Det het sjpeel dit jaor vanwaege de corona neet doorgeit, kumtj mich dus good oet. Gae höbtj d’r eine kater van, mich sjiltj het eine flinke vastelaoveskater.’

Ich wis aeve neet waat ich dao-op mós antjwaorde. Dus ich vroog: ‘Wiene geis se het dien vrouw vertèlle des doe geine zin miër höbs in vastelaovendj?’ Hae keek mich dreuvig aan. ‘Zuuj is echt gek van de vastelaovendj. En ze hèltj neet van slecht noets. Wie ich oet de kast mót kómme, zeen ich volgendj jaor waal.’ ‘Ich huer het al,’ zag Ellie. ‘Dan zeen we ós volgendj jaor mèt vastelaovendj weer op Aldenghoor.’

2021, waek 7

 

MÓDDER


Dit is gein praoper óngerwerp, mer waal pure natuur. Ich leep mèt eine kleinzoon door de bós. Äöveral loge peul water. Noe probeer ich oos kleinkinjer ein bietje fatsuunlik dialect te liëre. Det ze neet väör eder ónbekindj waord automaties het Hollandjs waord invölle. Al dan neet mèt dialectklanke oetgesjpraoke. Zoeë wie vreuger emes taege de meister vertèldje det zien moder altied aerpele sjèldje in ‘een doorslag.’ Efeng. Het menke vroog: ‘Opa, moog ich door de módder loupe?’ Ich zag: ‘As se nog ein anger waord wèts väör módder.’ Det wis hae neet, dus we lepe nao eine pool haer en hae trooj d’r mèt zien sjtevelkes in. ‘Enne,’ vroog ich. ‘Zaks se ein bietje weg?’

‘Nae, opa, mót det?’ ‘Jao,‘ zag ich. ‘As se neet ein bietje wegzaks, sjteis se in eine gewuene pool water, neet in de módder. Gank noe mer èns dao haer,’ zag ich. Ich wees nao eine pool woeë ich van wis det d’r módder in loog. Hae rendje väöroet en reep: ‘Hie zak ich ein bietje weg.’ ‘Dan is det módder,’ zag ich. ‘Is het van dae weike módder of is d’r sjtevig?’ Hae paterdje door de pool op en aaf en käördje de sjtevigheid van de módder ónger zien veut. ‘Hie,’ wees hae, ‘is het deper as dao. De módder hie is weiker as dao.’ Hae keek mich vraogendj aan. ‘Dae sjtevige módder,’ begós ich oet te ligke, ‘det is “taoter”. Dao zitj get minder water in as in dae angere. Dae mèt miër water hètj “pratsj”.

Det waord sjtóng hem aan. Hae sjprook het mèt väöl plezeer ein paar kiër achterein oet. ‘As d’r nog miër water inzitj?’ vroog hae. ‘Dan is het “drabbes”’, zag ich, ‘of “blubber”. Det zal ich dich ouch laote kieke.’ We lepe nao het vèn vlak bie de Litsberg det väör driekwaart is drueg gevalle. Langs de renj waas het eine drabbes. Wie we bekans thoes wore, zag ich: ‘Det waertj tied, ich mót hel nao de wc.’ Hae keek mich aan en zag: ‘Dan mer flot, opa, angers höbs se dalik de bóks vol pratsj.’

2021, waek 6

GEZÈT


Lètst aan zoot ich sjmörges aan taofel mèt de gezèt al väör mich. Ellie zat de thiëkan d’rop en zag: ‘Noe mót ich dich iërst èns get vertèlle. De lètste kiër det het zoeë geheimzinnig deej, waas het in verwachting van oze zoon. Het zooj toch neet … mer det idee waas te belachelik väör wäörd. Dus keek ich Ellie noesjierig aan en wachdje aaf. ‘Taege de mörge,’ zag het, ‘begós ich te druime. Ich waas örges in ein sjtad, midde tösse eine troep herriemaekers.’ Het wachdje väör mien reactie te peile, dus ich vroog: ’Höbs se dich veilig aan de kantj kinne make?’ Ellie sjödje langzaam ziene kop. ‘Aan de kantj make? Ich huerdje bie dae troep. Wae ginge d’r taege-aan wie Blücher. En ich ging väörop, recht op de ME aaf. Ein biëst waas ich, keek nörges nao, vlaog dwaers door blomebek en sjpróng äöver banke asof het niks waas. De politie op paerd ging d’r hals äöver kop vandoor.’

Natuurlik mós ich ein bietje serieus blieve en vroog: ‘Waas ich d’r ouch bie?’ Ellie knikdje. ‘Dan höb ich dich toch zeker heivers gebrachtj,’ zag ich. ‘Det probeerdjes se waal,’ antjwaordje Ellie, ‘mer dao trok ich mich niks van aan. Waat dachs se? Doe woors bie de ME en sjtóngs ós mèt dien waopes op te wachte. Mer ich vlaog baove op dich. Het is neet te geluive wie ich tekiër ging en wieväöl plezeer ich haaj väör dich te prugele mèt ein broeëdplank. Doe kreegs se gerete wie eine laere Christus.’

Ich waerdje d’r get óngeröstj van. Het waas mer eine druim, mer waat zoot dao achter? Zoeë kós ich Ellie neet. Móste we mesjien same nao eine psycholoog? Doe huers det d’r in deze coronatied allerlei gekke dinger gebäöre in de kop van miense. En det hooftj neet altied op anger plaatse te zeen. ‘Enne,’ vroog ich, ‘vinjs se het vervaelendj väör zón nötte dinger te druime?’ Ellie sjödje resoluut van nae. ‘Gaaroets neet. Ich haop vannacht op weer zoeë get. Dan loesters se sjmörges teminste iërst nao mich, väör se aan de gezèt begins.’

2021, waek 5