Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

VERSJLOEBERE

 

 Oos dialect is ein köstelik, iëwe-aod erfsjtök. Mer waat gaon wae dao väör aeve väöl mèt óm. Daodoor versjloebertj oos taal. Väöl miense höbbe dao leid van. Mer ouch as we d'r get väörzichtiger mèt wore, zooj oos dialect verangere. Det kumtj ómdet we zelf verangere, oos laeve en alles óm ós haer. In miene kinjertied waerdje de käöke en de hoeskamer werm gesjtaoktj mèt fornuze en sjtaove. Det is allemaol zoeë good as weg, en de wäörd die dao bie huerdje ouch: sjtaove-iezer of raokel-iezer; neutjes veer; eierkaole; sjlamp; kaoleboer, brikette, kaolekit, aanmaakhout. En det tèltj ouch väör de was doon, het werk op de boerderie, etc.

Toch ligktj het versjloebere örges angers aan. Ein fout die ich sjteeds mier huer: 'Ich bèn mien jas vergaete.' In oos dialect is 'jas' ein mannelik waord: eine jas. Dus ouch: miene jas. In het Nederlands is het versjil tösse mannelike en vrouwelike wäörd zoeë good as verdwene. Dao is het 'een jas' en 'mijn jas.' Door óngerwies en televisie neme kinjer het taalsysteem van het Nederlands äöver in häör dialect. Verdwientj dus sjtilaan het versjil tösse mannelike en vrouwelike wäörd. Zoeë óntsjtaon foute wie 'mien jas'. Äöver fieftig jaor wètj nemes det mier. Ouch door óngerwies en tv waere eige wäörd vervange door Nederlandse wäörd: 'versjet' waertj 'vork', 'hoon' waertj 'kip' en 'kreboet' waertj 'balkebrie.'

Taal laeftj en verangertj. Det is van edere tied en is neet taege te haoje. Erg is det neet, ergerlik dök waal. Zeker as het neet hooftj, as het gebäörtj oet aansjtèllerie of väör diek te doon, of sjlum äöver te kómme. Het Nederlands haet dao ouch väöl last van, väöral door het Ingels. Ich haoldje net eine folder oet de bös van Stox, eine blomekloeët oet Remunj. Dao laes ich: 'Make it a december to remember.' En ouch kaltj Stox van 'Nature lovers' van 'Red velvet' en 'stoer industrial'. Die Ingelse aansjtèllerie is dae erme Stox lichtelik väör väöl geldj aangekaldj door ein reklameburo. Mer het sjtaaltj wie eine aap op ein verke. In de taal van Stox: 'Like a monkey on a pig'.

2019, waek 50

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

HAUSGEMACHT

 

 Ellie en ich zatte ós in eine hook woeë nog net ein klein taofel mèt twië sjteul vrie wore. We haje ein flink sjtök gewanjeldj en wore aan röst toe. Het terras waas liëlik groeët en aangenaam verwermdj. We deje de jas oet, sjtoke de bein wied van ós aaf en dachte nao äöver oos besjtèlling. De kastelein mook op ein groeët bord reklaam mèt: Heute Hausgemachte Glühwein Party. Ich vroog mich aaf waat d'r Hausgemacht waas, de Glühwein of de Party. Mer det waas natuurlik ein bietje ónnuezel van mich: ederein wis waat d'r bedoeldj waerdje. Wie ich óm mich haer keek, zoog ich det bekans ederein aan de Glühwein zoot. Dae haaj ich al zoeë lang neet mier gedrónke det ich de sjmaak waas vergaete. Dus ich besjtèldje ein glaas en Ellie deej mèt.

Ein paar taofels van ós aaf zoot ein koppel det d'r oetzoog wie Duitse schlagerzengers oet de jaore sestig. Ze vele op vanwaege häör kapsels: blóndj, wied oetgeföhndj en sjtief van de haorlak. Ze trokke väöl bekieks. Dao waerdje op häör gezjwedj en ze haje gein klage äöver aansjpraok. Het ierste glaas Glühwein sjmook hiel erg hausgemacht en het twiëdje glaas precies hetzelfdje as het ierste. We begóste d'rvan te gleuje en de wörmdje trok ós ein bietje nao de kop. Gans op oos gemaak begóste Ellie en ich get mèt ein te sjmoeze, ein bietje aojerwets hausgemacht. We vergote vanzelf waat óm ós haer gebäördje. Mer det doerdje neet lang: inéns denderdje keihelle muziek äöver het terras.

We vlaoge allebei rechtop. Achter ós sjtóng ein bakbiëst van ein geluidsbox. Die haje wae äöverzeen wie we ós zatte. Gein wónjer det het täöfelke nog vrie waas gewaest. Links van ós kwoom het schlagerkoppel dansendj op, geklèdj as Tiroler duo. Het publiek begós as eine man mèt te klappe op de maot van de muziek. Het duo zat in: enthousiast, hel en vals: Ein festival der Liebe. We kóste ós taege-ein neet versjtaon, mer begrepe ós ouch zónger wäörd. In krómp plat kwoom het hie op neer: We höbbe ós veerekkig nach Haus gemacht.

2019, waek 49

PESJTUNGSKES

 

 Ellie en ich lepe ónger langs de Luebaek. Het haaj ein paar daag good geraegeldj. De paad waas door en door naat. En sjpekglaad. Het waas oppasse geblaoze väör neet oet te litse. Van wied aaf zoog ich bekindje aankómme mèt ein kleinkindj. Het jungske haaj eine revolver mèt pesjtungskes. Ich herkindje het geluid drek. Pesjtungskes zeen in het Nederlands 'klappertjes'. Ze huere bie ein 'klappertjespistool', kinjersjpeelgood det in mien dialect gewuen 'revolver' hètj. Det waas allemaol oet de tied det zjwarte Piet nog hiel gewuen waas. Ich haaj mich al dökker aafgevraogdj woeë het waord 'pesjtungskes' vanaaf kumtj. Ein paar daag ierder haaj ich det óntdèktj wie ich op facebook ein foto zoog mèt eine revolver woeë ein rol pesjtungskes in zoot. In het óngersjrift sjtóng het Antjwerpse waord 'pistonnekes'. In het waordebook vónj ich bie 'piston' de beteikenis 'slaghoedje'.

Det ging mich allemaol door de kop. We bleve aeve mèt ein kalle en ich vroog aan het jungske of ich mèt ziene revolver moch sjete. Det moch: eine kier, neet dökker. Ich haoldje de trèkker äöver, mer het pesjtungske ging neet aaf. Ich veuldje de ergernis van vreuger, as de pesjtungskes in miene revolver weigerdje. Döks wore det d'r veer of vief achterein. Ich goof de revolver trök en het kindj knaldje d'r flink op los väör mich te laote kieke det ich d'r niks van kós. Ein letter ómzitte en 'pesjtungskes' waere 'pestjungskes.'

Hae kreeg zoeë väöl branie det hae in eine pool water begós te trampele. De módder sjpetterdje óm hem haer. Wie opa zag det hae oet mós sjeije, kreeg hae hielemaol ruig zin. Hae mikdje op ziene opa, dansdje door de taoter, knaldje en reep in de gang 'pang, pang, pang.'  Det waas te väöl van het goje. In zien gekkigheid litsdje hae oet en veel lankoet väöräöver in de drabbes. Det waas gezichtsverlees. Oma keef op hem. 'Kiek èns wie se d'roet zuus. Zoeë zjwart wie ein rölke. Doe lieks zjwarte Piet waal.' Väör zien gezicht te redde zag hae kwaod: 'Zjwarte Piet moog oma neet zègke. Det vertèl ich aan Sinterklaos.'

2019, waek 48

SOAP

 

 Elly en ich wore pas op eine verjäördaag. Man en vrouw veerdje det ze allebei 70 wore gewaore. We zote nog neet tegooj aan het ierste glaas wien, beer of fris wie emes reep: 'Waat tuntj uch van André Hazes?' Asof emes mèt eine sjtek in ein biejenèst reurdje. Zoeë begós het te gónze in de kamer. Ich dach: Waat noe? Hazes is toch al lang doeëd. Mer ich haaj lichtelik get gemistj de aafgeloupe jaore. Väör André senior zaliger is André junior in de plaats gekómme. Ich leep behuerlik achter. Väör op de huegdje te blieve is het daoväör good det alle verjäordaag geveerdj waere. André Hazes junior. Op het fiëst wore de meininge äöver zien zangkwaliteite verdeildj. De meiste miense vónje zien vader baeter.

De muziek van Hazes senior haet mich noeët kinne bekore. Dus ich waas al blie det ich dae van André junior haaj gemistj. Mer het ging neet äöver de muziek. Het bleek det André junior en zien vrouw oetein zeen. Noe sjtóng ich dao neet van te kieke. Het leefdjeslaeve van väöl BN'ers is eine soap. Ich höb ónthaoje det de verlaote vrouw Monique hètj. En ouch det zuuj en André junior eine zoon höbbe. Wie dae hètj weit ich neet mier. Mer mook het gezelsjap zoeëväöl gedruus ómdet twië BN'ers oetein wore? Det kós ich mich neet väörsjtèlle. Dus ich zag taege de man rechts van mich: 'Het is toch neet bezunjer det BN'ers oetein gaon. Hae zal waal ein jónger dink gevónje höbbe.'

'Juust neet,' waas het antjwaord. 'Hae hèltj zich noe op mét Bridget Maasland.' Dae naam zag mich get van hiel lang geleje wie Bridget väör BNN wèrkdje. Dus ich vroog: 'Wie aod is det Maasland óngerhandj?' '45,' wis de gastvrouw aan de anger kantj van mich. 'Van 9 november, miene Thuur is op de daag aaf 25 jaor aojer.' 'Mesjien mót André junior het op eine aoje fiets liëre,' zag de man naeve mich tamelik óndoordachtj. Ich keek de gastvrouw gesjrókke aan. Mer die versjödje gein oer en zag: 'Dan hooftj het toch nog geine omafiets te zeen.'

2019, waek 47

 

BOETELENJER

 

Ellie en ich kwome de mertj opgeloupe wie we emes hel zoge wegrenne. Eine angere rendje d'r net zoeë hel achter aan. Aan de kantj van het sjtadhoes sjtóng ein gruupke miense. We lepe d'r op aan. In het midde van de groep sjtóng ein aoj dame. Ze jankdje en waerdje getruestj door twië vrouwe. Het waas ós neet drek dudelik waat d'r loos waas. Eine miens mèt eine rollator dae geliek mèt Ellie en ich aan waas kómme loupe, vroog: 'Waat is hie gebäördj?' 'De tas geklauwdj,' zag eine man mèt eine zjwaore, aojerwetse bril. 'Op klaorleechte daag. Ich zoog het gebäöre. Mer emes zitj al achter de sjmaerlap aan.' 'Miene kleinzoon,' zag de dame. 'Ich sjrók mich kepot. Roetsj, en weg waas mien tas.'

'Het zal waal weer eine boetelenjer zeen gewaest,' maendje de brilleman. 'Doe huers allewiel toch niks angers. Ze mótte d'r nog get mier hie op aan haole. Bie ós in de buurt kins se saoves neet mier boete kómme. En as se diene fiets väör de däör dörfs te zitte, bès se hem ein oer later kwiet.' 'En ze pakke ós ouch nog alle baantjes aaf,' zag de man mèt de rollator. Het klónk asof hae de brilleman wool vore. Dae hapdje. 'Baantjes aafpikke? Dachs doe echt det die boetelenjers wèrke? Nog neet eine. Die kriege allemaol ein oetkiering. En ein hoes d'rbie. Compleet ingerichtj, mèt wasmesjiën en kläöre tv. En aeve good nog op klaorleechte daag rouve en de voelik oethange. Ich kan geine boetelenjer mier zeen.'

'Dan mós se dich de bril toch èns poetse.' Die fien opmerking van de man mèt de rollator veel ein bietje weg, want de kleinzoon waas trök. Mèt de tas. 'Estebleef, oma. 'Wie ich det jónk haost te pakke haaj, goeëdje hae de tas van zich aaf. Alles zitj d'r nog in.' 'Haats se hem aeve good mer flink op die pens gehouwdj,' zag de brilleman. 'Het waas zeker eine boetelenjer, of neet?' De kleinzoon haoldje de sjouwers op. 'Eine van hie oet de binnesjtad. Dae zoot op de basissjoeël bie mich in de klas.'

2019, waek 46