Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

HARRIE


Ellie ging in de boerderiewinkel nao binne väör greuntje en fruit te koupe, ich wachdje boete bie de fietse. Efkes later reej eine kleine auto de parkeerplaats op. De chauffäör waas eine bekindje, dus ich zag: ‘Ha Harrie, ich zeen dien foto’s regelmaotig op facebook.’ De man keek mich effe aan en zag: ‘Zal ich dich èns get zègke? Ich höb nog ein klassefoto oet 1933.’ Ich keek hem vraogendj aan. ‘Jao,’ zag hae. ‘En dao sjtaon neet alle kinjer van de klas op. Noe höb ich naogevraogdj bie eine van die aafwezige wie det kwoom. Wèts se waat dae vertèldje? Ederein dae op de foto wool, mós ein kwartje betale. Dao wore hoeshaojes mèt twië of drie wichter in de klas. En mèt veer gölje loeën per waek, waas drie kwartjes neet te betale.’

‘Noe hèls se mich väör de gek,’ zag ich. ‘Doe bès óngevier aeve aod as ich. Doe bès toch Harrie O,’ vroog ich väör de zekerheid.’ Het waas miene Harrie dus neet, mer emes dae väöl op hem leek. De man zag ziene naam. Laote we zègke Harrie 2. ‘Ich zeen d’r väöl jónger oet as mien veerennegetig,’ zag hae. ‘Mer ich bèn van 1927.’ En toen begós hae te vertèlle. Zien gans laeve haje Ellie en ich te huere gekrege, as we neet wiejer haje gemótte. Het ein verhaol nog interessanter as het anger. Van zien vader beväörbeeldj. Dae mós het maedje neet woeë Harrie 2 mèt vriedje en leet det merke ouch.

Toch trouwdje die twië mèt ein. Häör iërste kindj waas drek ein jungske. Det waerdje op de traditioneel maneer verneumdj nao de vader van Harrie 2. Vanaaf det moment sjloog dae vader óm wie ein blaad aan eine boum. Inèns waas d’r gein baeter vrouw as zien sjoeëndochter. Taege ederein sjtuudje hae det zuuj zoeë fien waas in het hoeshaoje, zoeë good zorgdje väör häöre miens en het kindj en zoeë lekker kós kaoke. ‘Allein,’ zag Harrie 2, ‘haet mien vader det noeët gezagdj taege mien vrouw.’ Het waas hem aan te zeen det die pien ein laeve lang doertj.

2021, waek 29

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

HERDER


Ich sjtóng in de haof väör het hoes drek oet te trèkke. Van de waeg oet waas ich neet te zeen. Het waas róndj het oer det väöl miense de hóndj oetlaote. Op ein gegaeve moment kwoom eine man mèt eine herdershóndj väörbie. Welk saort precies kós ich neet zeen. Het waas eine jónge hóndj dae sjpeels waas, of waers, of allebei. Hae wool in eder geval neet loestere. Eigelik mót ich zègke ‘ze’ wool neet loestere, de hóndj heet Trudy. Dao waas ich gauw genóg achter, want Trudy haaj zich pontificaal midde väör miene haof op de sjtoep gezatte, neet van plan väör op te sjtaon. Ze zoot veerkentjig op häör batse en vónj het waal good. Wie leef de man häör ouch sjmeekdje väör door te loupe, Trudy haaj besjlaote det ze neet wiejer wool.

‘Kom, Trudy. Kom mee naar het vrouwtje.’ Of de man het drie kiër achterein zag, of tiën, het baadje niks. Hae mook lokkendje geluide mèt zien tóng, klopdje oetnuedigendj op eine knie. ‘Kom, Trudy. Kom mee naar het vrouwtje.’ De hóndj begreep het neet, of wool het neet begriepe. Ze zoot woeë ze zoot en bleef zitte. Ich mós dinke aan het vastelaovesleed: Hie blief ich plekke, hie blief ich sjtekke.’Het baasje klapdje nog èns in de henj en zjwejdje mèt ziene zakdook. Vergaefs. Hae begós zich te ergere, goof eine flinke zjwoek aan de lien, mer Trudy goof neet bie. ‘Kom, dan Trudy. Vrouwtje heeft wat lekkers voor je.’ Trudy versjödje gein oer en lag zich d’rbie.

Woeëväör kaldje de man gein plat taege het deer as het toch gein Nederlandjs versjtóng? Aan ziene zangerige oetsjpraok te huere kwoom hae van de kantj van Gulpe of Wittem. Of het baasje mien gedachte kós laeze? Hae keek óm zich haer of hae allein waas, reet woest aan de lien en veel oet nao de hóndj: ‘*&%##@*** kloeëte hóndj. As se eine kaerel woors, sjtampdje ich dich ónger die böl.’ Die taal versjtóng Trudy. Ze sjtóng op en kwoom kwispelendj nao het baasje haer. Noe zoog ich het, het waas eine Mechelse herder.

2021, waek 28

BLIKSKE

Ellie en ich sjtónge op de Luebrögk nao het water te kieke. Efkes later kwoom eine reus van eine kaerel naeve ós sjtaon. Achter ós langs kwoom ein jungske aangerenne. Hae sjtopdje, drónk aan ziene frisdrank en goeëdje het blikske äöver de läön van de brögk. Eine fien geboewdje man in ein roetebóks en ein vrouw kwome kort achter hem aan. Det haaj de reus neet gezeen. Dae reet zich op en reep: ‘Hei bujel, de baek is geine voelsnisbak.’ Pas toen zoog hae het koppel achter zich. ‘Lier dae zoon van dich èns manere,‘ sjnoefdje hae taege de man. Dae reageerdje röstig: ‘Waat is het probleem?’ ‘Det jónk sjmietj ein blik in het water. Vinjs doe det normaal?’ ‘Nae,’ zag de man mèt de ruutjesbóks, ‘mer väör ein kindj is zón blikske en sjtruimendj water sjpeelgood. Kintj gae uch det väörsjtèlle?’

‘Sjpeelgood of neet,’ sjnoefdje de reus. De natuur is geine voelnisbak. Ich höb mich gelökkig ingehaoje, angers …’ ‘Waat angers?’ vroog de man. Hae waas waal fien, mer neet bang. Väör det te bewieze deej hae eine traej nao väör. ‘Ich haaj hem mèt blikske en al de baek in gegoeëdj,’ sjnoefdje de reus. ‘Gelökkig höbtj gae uch ingehaoje,’ zag de angere sjpottendj. De reus sjnaof wie ein paerd. ‘Bring det jóng mer fatsoen bie, manne. ‘Miene ouwe hiër haaj mich op de plaats verzaope, as ich det vreuger haaj gelaptj.’ ‘Uch verzoepe? Det wil ich noe nog waal doon,’ antjwaordje de man mèt de roetebóks. Hae zat twië traej nao väör. ‘Bie wieze van sjpraeke,’ trok de reus ziene käötel väörzichtig in.

‘Zègk het mer, meneer. Ich doon het mèt alle plezeer,’ heel de fiene miens aan. Weer kwoom hae get dunder bie en begós zien moewe op te rolle. De reus haaj de läön mèt twië henj vast, klaor väör d’r äöverhaer te sjpringe. Op det moment kwoom het jungske van ónger langs de baek ómhoeëg gerenne mèt het blikske. ‘Sorry, meneer,’ zag hae taege de reus. ‘Ein klein fout. Ich haaj erge haost. Op de Koebrögk sjtaon pap en mam op mich te wachte.’

2021, waek 27

HOESMIDDELE


‘Waat löps doe mèt ein gezicht vol puiste róndj! Dao sjteit de oplossing.’ Het waas gein fien opmerking van de vië-arts. De man dae mich dit väörval van mier as vieftig jaor geleje vertèldje, waas boerezoon. En de oplossing van de vië-arts? Paerdsmèlk. De jóng wees d’r zich aldaag mèt, twië waeke later waas zien gezicht glaad. Aojerwetse hoesmiddele. Vreuger waas d’r bekans niks angers. Boere deje waegbree of graas in de bók as ze door wore van het loupe en zjweite achter de ploog. Bie Ellie zien moder in Bögkeme haaj ein koe sjtaar op ein oug. Häör vader mook mèt ein mets eine krap baove det oug. Dao zat hae eine poes voel haor van de koe in. Wie die haor d’roet waas gezjwaore waas de sjtaar weg.

Väör de gezóndjheid mós ederein väöral zichzelf behelpe. De dokter waas te deur väör de meiste ermoodzejjers. Vroedvrouwe wore goodkouper en dök erg bekwaom. Sommige wiste bekans hóngerd procent zeker het gesjlacht van ein kind te väörsjpelle door nao de hertsjlaag te loestere. Ein kindj det nao de gebaorte gael waertj, geit allewiel ónger de lamp. Det wèrktj. De poes sjaopewol van de vroedvrouw, ónger het haemdje van de baby, wèrkje net zoeë good. En waas ein vrouw ingesjäördj nao de bevalling? Niks gein hechtinge, gemale koffie. Dae ging op het maondjverbandj in de bóks van de moder en de wònje heildje.

Ein gruwelik verhaol kumtj van Ellie zien vader. Dae waas boer, haaj ein kranke vrouw, zeve kinjer en absoluut geine tied väör krank te zeen. Toch kreeg hae belroeës mèt hoeëge koorts. Het vel op ziene kop sjtóng op knappe en de pien waas neet te harde. Hae kós niks, mer mós alles. Op eine aovendj meldje ein vrouw oet de buurt zich mèt ein aod hoesmiddel. Ze dors het amper te vertèlle, mer mien sjoeënvader mook het drenkske klaor en drónk het in eine aom op. Sjmörges waas de koorts weg en waas de zjwelling gesjlónke. Gelökkig höbbe we allewiel mediciene taege belroeës. Waem zooj zich nog waoge aan eine baeker werm koemèlk mèt verse koesjtróntj!

2021, waek 26

KNECHT


Eine daag of tiën trök wool ich ein noew generatie boeëne paote. De iërste waas mer half gelöktj, vanwaege het kaod waer. Boeëne zeen neet de gemaekelikste greuntje väör aan de gang te kriege. Dees reis waas het waer baeter. Kleinzoon Cas waas bie ós, hae haaj zien wèrkkleier al mètgebrachtj. Het is ein echt boetekindj, is gek op de haof en duit niks lever as helpe. Dae iever väör sjoefel en sjöp höb ich bie mien eige kinjer noeët gemerktj. Cas is al nege, en det is natuurlik eine laeftied det se hiel väöl kins en wèts. Det wool hae dae middig dudelik aan mich laote kieke en huere. Bie ziene angere opa haaj hae as tuineer al sjtage geloupe. Dus van boeëne paote wis hae alles aaf. Ich kreeg precies oetgelagdj wie det mós.

Ich goof hem ein bietje de leiding, det hae liërdje wie se get mós planne. Jónk geliërdj is aod gedaon. Det ging hem good aaf, dus ich zag det ich eine goje knecht haaj. Dao waas hae het neet mèt èns. ‘Eigelik opa,’ zag hae, ‘bès doe de knecht, want ich zègk waat we mótte doon.’ Efeng. Óngertösse vertèldje hae hóngerd oet. Det is het sjieke van same get doon mèt hem. Dan waertj hae hiel vertroewelik. Ich hoofdje allein mer te loestere. Mer wie de boeëne in de gróndj zote, wis ich alles van zien sjoeël, van ein zeekdje woeë paerd allewiel last höbbe en van de geviërlikste haaie. Het deej mich good väör het jungske zoeë vol iever aan de gang te huere.

We ruumdje op. Dao waas nog noew werk, want Ellie haaj Cas ein sjtökske van de haof belaofdj woeë hae zien eige häöfke kós inrichte. Kuelplantje haaj hae al bie zich. Het lepke gróndj sjtóng hem aan, het net väör äöver de kuel ouch. Väör hem te kloeëte lag ich hem oet det se väör gróndj mós betale dae se geliëndj kriegs. Ich vroog wieväöl het sjtökske haof hem waerd waas. Dao waas hae zoeë mèt vaerdig. ‘Det is al betaaldj. Dao höb ich de boeëne väör gepaotj.’

2021, waek 25