Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

VASTELAOVES DINSDIG


Vastelaoves dinsdig en ich: Wae zulle noeët vrunj waere. Dao mós ich zaoterdig weer aan dinke wie ich Karin taegekwoom. Det is troewes neet ziene echte naam. Het leep door de sjtad mèt ein kleindochter van ein jaor of achttiën. Det waas 'geine póngel', zooj mien moder gezagdj höbbe. We zagte ós in het väörbie loupe 'gojedaag'. Det waas alles. Oeët waas det angers gewaest, wie het net zoeë knap waas as zien kleindochter noe. Mesjien dach Karin wie we ós taegekwome ouch trök aan dae tied. Väör get precieser te zeen, aan de vastelaovendj bie de Sjansemaekers in Roggel, intrintj vief en vieftig jaor geleje. We haje ós dao op maondjig gevónje en de vlam sjloog versjrikkelik in de pan.

Karin waas van zichzelf al ein bezunjer sjoeën maedje, mer geklèdj en opgemaaktj as haremdanseres waas het de knapste chick van de ganse zaal. Het haaj hiel good gekeke wie ein haremdame zich bewaegtj mèt häör lief, häör ouge, häöre móndj, häör henj. Ich veuldje mich eine sjeik, sjoeëns ich verklèdj waas as get waat niks väörsjtéldje. Mer Karin vónj det neet erg. Het haaj allein oug väör mich en ich zoog allein Karin. Ich zoot neet in de zevendje, mer in de achtste hemel, compleet van de waereldj door eine Roggelse ingel en mien eige hormone. Karin waas in de leefdje väöl losser en wiejer as ich, mer ich waas eine goje liërling en flot van begriepe. Dae maondigaovendj vlaog väör mich wie in eine roes väörbie. Wie het fiëst in de zaal waas aafgeloupe, haje we allebei geine zin väör al heivers te gaon. En waat duis se dan as haremdame en sjeik? Vraog mich woeë in Roggel de duuster, sjtil plaetskes zeen in het dörp en ich wies ze mèt de ouge toe aan.

Ein van die plaatse waas de ziegevel van zien aojers hoes. Dao nome we aafsjied, mer waat väör ein aafsjied. De vónke vlaoge d'r vanaaf, het mót waal tot in hoes höbbe geknetterdj. Dinsdig, de lètste daag van de vastelaovendj, kraop wie ein kräöpel klok nao de aovendj haer. Ich waerdje mèt het oer ónrestiger. Mam wool neet höbbe det ich nao Roggel ging, mer ich waas mèt gein tiën paerd te haoje. En terecht want ich wis woeë ich väör ging, mer väör det te besjrieve, faele mich de wäörd. Dezelfde tied dae äöverdaag bekans sjtil haaj gesjtange, vlaog saoves wie eine sjtraoljaeger väörbie. Iër ich d'r erg in haaj, dansdje Karin en ich same in eine wieje krink op het plein väör de kèrk de waever: Falderietsa falderietsa faldera, enz. enz. Ich kreeg het benauwdj bie het idee det het waas aafgeloupe. Wie sjteviger ich mich aan mien haremdame vastheel, wie helder det besef mich pakdje. Ich kós waal griene.

Nao de allerlètste lètste 'falderietsa falderietsa faldera' begóste ein paar aangesjaote paters askruutskes oet te deile. Eine leep recht op ós aaf. Hae zat ierst Karin het  kruutske väör de kop, daonao waas ich aan de bäört. De pater keek mich net get te lang aan en zat mich het askruutske mèt dees wäörd: 'Det waas het dan, Fritske. Het is aswoonsdig.' Hae drejdje zich óm en vertrok. Ich wis neet wie ich het haaj. Kindje dae miens mich en waat beteikendje zien wäörd? Karin leet mich los. 'Det waas, pap,' zag het. 'Ich mót nao hoes. Allein.'

2020, waek 9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

VINTAGE


Dao zit muziek in antiek/ Det waerde vreuger weggesmete; Dao zit muziek in antiek/ Het is pas good as het is verslete; En ederein dae betaalt/ Ouch as hae gaar neet zaat is; Veur eine klómmel woeë hae gaar niks mèt kan doon/ Veul te veul ... as het mer aad is. Dees prachtige tekst van Arnold Wassen oet de Ruiver kwoom mich vanoet eine winkel taege. Antiekzake wese in de jaore zestig en seventig wie puine. Alles waat oma wool weggoeëje waas inèns antiek. Gedumpeldje veldjflesse, besjadigdje, emaille zeipbekjes met het opschrift 'zeep', gipsheilige zónder naas of henj, votebenkskes vol houtworm, of póppewages zónger rajer .... mèt het etiket 'antiek' d'rop steeg bie mennigein de koorts van het wille höbbe tot laevesgevierlike huegdje. Dao zoot wörkelik muziek in antiek, väör de hanjeliere

Het hoeëgtepuntj van de antiek-epedemie ligktj wied achter ós. Mer toch sjtook het antiekvirus ein jaor of vieftiën trök weer de kop op. Aan de grachtegordel en anger plaatse väör yupperig en hip volk begós het as 'vintage' aan ein noew carriére. De muffe, dónker antiekzake waerdje leechte 'shops', sjpeels ingerichtj mèt ein 'trendy' oetsjtraoling. Waem wool dao neet gezeen waere as klantj? 'Vintage'. Dae het waord oetsjpriktj, waertj d'r verleefdj op. Mer wie hètj emes dae vintage verköptj?

Die dwingendje vraog heel mich nachte oet de sjlaop, want ik wool in de optocht mètloupe as Vintageverkuiper. Mer det waord is te drueg, meukt nemes lekker. Het is väöl te braaf väör kans te make op eine pries. 'Het waord 'verkuiper' meuktj de sensuele sjpanning van het waord 'vintage' kapot. Wie mós ich mich in de optocht in gosdsnaam neume? Vintagist, vintageur, vintagair? Het klinktj allemaol net neet good. Ich waerdje d'r lestig van.

Vannacht mós ich inèns aan Nol Wassen dinke en zien Er zit muziek in Antiek. Nol is jaomer genóg ein paar jaor geleje gesjtorve. Dus ein prachtig leed van hem äöver 'vintage' zitj d'r neet mier in. Dan mós ich det mer zelf make. Det besjloet leverdje mich al drek ein lekker waord op väör 'vintageverkuiper'. Plus ein melodie väör eine schlager van dae naam. Ich kreeg d'r zelf hoondervel van. Dus maak ich mien noew waord mèt het refrein van mien leedje hie alvast bekindj. De optocht dit jaor laot ich troewes sjete, want in 2021 wil ich mètdoon aan het LVK-leedjesconcours mét de titel De Vintagekloeët.

REFREIN

De hanjel in antiek waas bienao doeëd
Dae aoje kraom  .... waas neet mier te verkoupe
Mer vintage waas de redder in de noeëd
De zaak begintj ... weer wie ein tiet te loupe

Ich bèn weer riek, ich bèn weer sjterk, ich bèn weer groeët
Ich bèn de käöning van de kraom as Vintagekloeët
Ich bèn de käöning van de kraom ... as Vintagekloeët

Alaaf!

2020, waek 8

DÉKSELE


Ich höb de ierste klas op de maedjessjoeël in Haelen gedaon. Twelf jungskes van zès jaor op de sjpeelplaats tösse allemaol maedjes. Det waas lol. De vraog väör de zomervakantie waas dan ouch of we väör de twiëdje klas trök mochte nao de jóngessjoeël. Die kwestie sjtóng mien moder te bekalle mèt An van de Bekker, het zöster van de juf van de twiëdje. Wie An zag det we lichtelik op de maedjessjoeël bleve, reageerdje ich gesjrókke: Dan kómme we bie die kring van de twiëdje.' Ich neumdje ouch nog de naam. Mien moder sjaamdje zich de ouge oet. Het ging natuurlik äöver 'kring'. Ein sjeldjwaord väör vrouwe.

Aan zón wäörd wore oos dialecte riek. Eine kleine greep. Ein aektes is ein knebbige, ónplezerige vrouw, nog erger as ein zoeërproem. Eine drelsjtert is ein verwaandj vrouwmes; ein feep is ein lastig, vals vroumes, zoeëget hetzelfdje as ein kring of ein kernalie, ein flemmetet of ein hiëp. Ein fluit is ein dame die al te flot is in de ómgank mèt mansluuj. Eine gaandj, ein gaansjel, eine paoregaandj is ein vrouw die zich aansjtèltj, te väöl opvèltj. Ein kets is ein kattig maedje, as volwasse vrouw is ze dan ein kniep. Ein vrouw die kwaod van aard is, is ein niepeteers of ein sjluip. Is ze gauw kwaod dan is het ein sjpoeëk en wèrktj ze te väöl op häöre eige houp dan is ze ein sjerheks. Kaltj ze mier as winselik, of is ze te henjig mèt wäörd dan is ze ein rammel ein. Die paar väörbeeldje höb ich väöral oet Haelen, Bögkeme of Naer, mer eder dörp haet zien eige aoj sjeldjwäörd.

Ze zègke get äöver de tied woeë-in ze tot de dagelikse taal huerdje. Äöver de mentaal insjtèlling van miense, häöre kiek op zichzelf en angere. Ederein waerdje gemaete aan de wette van de kèrk, het hoeshaoje of de norme van het dörp. De 'goje, aoje tied' zoot vol aordeile en väöraordeile, óngesjreve regels en codes wie se dich haads te gedrage. Det ging dök ten koste van miense die net get angers wore. De wäörd zelf zeen neet fout, de bedoeling d'rachter waal. Doe zuls as vrouw mer aod en krómp zeen van het wèrke en dan versjlete waere väör aoj sjraom.

Troewes, zón saort wäörd väör jónges en mansluuj zeen d'r ouch zat. Daoäöver lichtelik eine angere kier. Laote we dit verhaol mèt ein vraog aafsjloete. Waem wètj waat dees twië wäörd beteikene: ein hoetelvot en ein sjiffelkóntj? Sjrief uer antjwaorde hie ónger deze kolumn op facebook.

PS: Anger aoj wäörd woeë maedjes en vrouwe väör waerdje oetemaakjt zeen natuurlik welkom.

2020, waek 7

VÄÖLE


Väöle. De LVK- toer deej het dörp as lètste aan, mèt de LVK-bös. Ellie en ich wore d'r as iëregaste bie. Zoeë kums se nog éns örges. Vastelaovesvereiniging Ut Dartele Veule bestóng 6 x 11 jaor. De receptie waas väörbie, mer de fiësttent waas nog boemvol. We ginge nao binne. De muziek van de diskjockey waas ónplezerig hel. En dan zègk ich het nog hiel erg netjes. Vol goje mood wèrkdje we ós mèt het gezelsjap nao väör. Mer Ellie en ich moke ós weer flot nao achter. We höbbe allebei twië huerapparate en het risico väör blievendj douf te waere waas ós te groeët.

Achterin waas het troewes te doon. Vereiniginge oet anger dörpe probeerdje, äöver de terreur van de diskjockey haer, mèt ein te kalle en lete zeen waat naobersjap is. Ein prachtig gezicht, al die Prinse, adjudante en narre mèt häöre Raod van Èlf en aanhang. Ze klopdje zich in het väörbiegaon royaal op de sjouwers, proosdje, lachdje en as ze zich efkes later weer taegekwome, deje ze hetzelfdje nog èns. Dees miense veerdje de vastelaovendj wie vastelaovendj is bedoeldj. Effe alles vergaete en laeve asof het mörge aswoonsdig is. Hie mook vastelaovendj de miense ein. De tap sjtóng gein moment toe. De aafdeiling mèt bruedjes frikandel waas ein goudmien.

Het veel mich op wie klein van sjtök ich waas, asof ich tösse ein ras van reuze terecht waas gekómme. Sjtrang kaerels van taege de twië maeter, mèt sjouwers twië kier zoeë breid as die van mich, mèt sjoete van henj woeë eine baeker beer ónzichtbaar in verdween. De vrouwe wore naovenantj: sjtevig en bläökendj van waeldje. Óndanks de herrie haaj ich mich aan de kal gemaaktj mèt Prins Ralf I van de Ruuk oet Blitterswiek. Prachtige verhaole haaj dae te vertèlle. Óngertösse det ich loesterdje, kwoom ein jóng moder naeve mèt eine baby taege häöre boezem gedröktj. Het wicht waas hoeëgoet zès waeke, sjadje ich: de vrouw waas häöre boek nog neet gans kwiet.

Ich sjrók: welk gevaor leep det kindj in dees hèl van herrie? Mós ich dao get van zègke? Väör hetzelfdje geldj wore al die vruntjelik reuze dan inèns neet mier zoeë vruntjelik. Ómdet de vrouw tösse het volk verdween, leet ich het d'r mer bie. Ralf I vertèldje net det ziene opa de Ruuk haaj opgerichtj, wie die moder trökkwoom. Noe zoog ich de baby tegooj. Ein net Väölke mèt prachtige oerbesjermers op. Het kindj loog cóntent te sjlaope, het köpke op de borste van zien moder. Ein sjoeëner kösse waas d'r neet. Ich haaj gaer wille rule: geine last van de diskjockey en de bèste plaats van de ganse fiësttent.

2020, waek 6

RRRR


De twië oudjes sjtónge in de super bie de keulbak mèt sjnievleis. Ich kós häör neet. Ze droge dieke wolle jes, jaore fieftig. Ich keek väörzichtig nao häör veut. Ze droge gein klump. Waal degelike, blinkendj gewiksdje sjoon, aojerwets broen. Hae haaj eine hood op dae waal èns nao de sjtoumerie zooj moge. En dan zègk ich het nog väörzichtig. De vrouw droog zónne kopplak woeë vrouluuj vreuger mèt nao het veldj ginge. Ich kós mich neet väörsjtèlle det dees krómp gewèrkdje miense op eige gelaeg nao de winkel wore gekómme. Mer ich zoog nemes dae häöre chauffäör zooj kinne zeen. Ze wore zeker ein sjtök in de tachtig.

Man en vrouw? Mesjien, mer ze kóste net zoeë good broor en zöster zeen. Het waas vreuger hiel gewuen det óngetrouwdje kinjer nao de doeëd van häör aojers bie-ein bleve woeëne. Ein praktiese oplossing woeë ederein mèt gebaadj waas. Zón dinger gaon mich door de kop as ich aan het fantasere sjlaon äöver zake woeë ich niks vanaaf weit, mer waal gaer alles van zooj wille weite. Det is natuurlik ein van mien aafwiekinge. Ich zègk det mer vast zelf. Neet det ich het erg vinj, want as sjriever kins se van dit saort noesjierigheid waal èns väördeil höbbe. Ich sjaof get dunder op häör aan väör häör taal te huere. Dao zoot dudelik ein rollendje R in.

Ze kaldje äöver dRuegwoRst. Det zooj d'rop kinne wieze det dees twië oet Naer kwome, woeë in de jaore sestig die rollende R nog gewuen waas bie aoj miense. Efeng, ich kreeg gauw genóg mèt det ze zich sjtraeveldje äöver CoRnet beef, zoeë sjproke ze het ouch oet. Ze kóste det bótterhammevleis allebei neet, mer de vrouw wool het waal gaer probere. Hae weigerdje want haaj 'det geRei nog noeët gepReufdj.' 'Sjtel dich èns väöR,' probeerdje zuuj. 'As se het waal al èns haads gehadj, zoojs se het dich dan waal wille kRiege as het op de taofel sjting?' Hae sjödje de kop: 'Det weit ich zoeë pRónt nog neet. As het mich de väöRige kieR gesjmaaktj haaj, mesjien waal. MeR angeRs?'

2020, waek 5

SJNIPPERS


De windj kwoom van alle kantje. De haor sjtóng mich recht op de kop. De waeg en het graasveldj aan de äöverkantj loge äöver ein lingdje van zeker twintjig maeter vol zilver sjnippers. Wie ein sjoeël ónröstige vèskes vlaoge ze alle kantje oet, väör ein paar seconde later effe tot röst te kómme. Ich haopdje det ze wied genóg wore weggewejdj, as de windj zich haaj gelagdj. Ich haaj gein zin väör de baezem te pakke. Wie ich mich det bedach, sjtopdje d'r eine auto, dae effe iërder langzaam waas naeve gereje, richting Nunhem. Eine man met drie wichter sjtapdje oet. Ze begóste de sjnippers bie-ein te rape en deje ze in eine voelniszak.

Väör ein aandeil te höbbe in het oprume zag ich royaal: 'Dae zak kins se dalik bie mich in de grieze cóntainer doon.' De man keek mich vraemdj aan. 'Det zoojs doe waal wille,' zag hae. 'Doe dinks toch neet det ich bie dich in de sjtraot kóm oprume? Dit gerei geit mèt heivers.' Ich sjnapdje het neet, dus ich vroog: 'Kins se het gebroeke väör de lesse handenarbeid op sjoeël?' Hae keek mich nog vraemdjer aan en leet mich eine sjnipper zeen. 'Dit zilver läögske aan deze kantj is goud waerd väör de electronica industrie. Wèts se waat ich väör deze eine sjnipper bäör?' Hae wachdje effe: 'Eine euro!' In de gauwigheid sjadje ich det d'r mesjien waal twiëdoezendj sjnippers haje róndjgewejdj. Of mier. Die haje van mich kinne zeen.

Zooj de man mich väör de gek haoje, bedach ich mich, want het waas ein vraemdj  verhaol.  Mesjien kós hae gedachte laeze. Hae leet mich op ziene tillefoon ein site zeen woeë-op het allemaol sjtóng. Ich haaj d'r neet väöl oug väör. Geldj liktj op sjtraot, zaet het sjpraekwaord, mer ich haaj het laote ligke. Efkes later waas de lètste sjnipper in de zak verdwene en zote de wichter alweer in de auto. De man kwoom nao mich haer en zag: 'Doot dae zak toch mer in de cóntainer. Wie ich vanmörge nao de sjtort reej, is de rómmel mich van de aanhangwage gewejdj.'

2020, waek 4