Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

BIEKALLE


Tösse de buim hóng eine dunne, kille mist en dao sjtòng eine zoere windj. As se äöver de sevetig bès, geit zón waer dich in de knäök zitte die sjtief en pienlik zeen. Toch dwing ich michzelf aldaag väör te gaon wanjele, väör de nuedige bewaeging. Örges halverwaege heel ein vrouw mich sjtäöndje. ‘Meneer, moog ich uch get vraoge?’ Ze wees nao häöre rechter wanjelsjoon. ‘De nistel is losgegange. Zelf kan ich hem neet binje. Ich bèn net geopereerdj in de rögk. En zoeë doorloupe vinj ich te riskant. As ich val bèn ich nog wiejer van hoes.’ Ze haaj het waord ‘nistel’ gebroektj väör ‘veter’. Det huers se intrintj nemes mier zègke. Ich deej de haose oet, lag ze väör mich op de gròndj en ging d’r gekneeldj op zitte.

Dao zoot eine knoup in de nistel, dae ich d’r iërst oet mòs froemele. Òngertösse begòste mien heupe op te sjpele. Dao trok de knoup zich niks van aan. Mien vingers waerdje kaod, ich kòs mich bienao neet mier haoje van de pien en de knoup goof neet bie. De vrouw haaj gedöldj. Het waas mesjien al ein iëwigheid geleje det emes in de bòs op de kneen väör häör haaj gezaete. ‘Waat höbs se eine sjoeëne kop haor,’ zag ze inéns. Het cómplement klònk wie muziek, mer waas neet waor. Ich dörf mich de lètste tied amper te keime, want dan zitj miene kamp vol haor. Wie bie eine hòndj dae ruzeltj.

Gelökkig sjaot de knoup los, daonao waas de nistel flot gesjtriktj. Mèt pien en meute sjtóng ich op. De vrouw bedankdje mich hertelik. ‘Miene miens haaj mich neet kinne helpe, as hae mèt waas gegange,’ zag ze. ‘Dae is d’r net sevetig en kan zich amper nog boeke. Zoeë sjtief wie ein plank en äöveral veultj hae pien. En mer klage. Och ja, aoj menkes, dan höbs se det. Dao höbtj gae väörluipig nog geine last van. Gae zeet nog gein fieftig, sjat ich.’ Ich leet häör zoeë wies. Wie ich het verhaol aan Ellie vertèlde zag het: ‘Ich zal die vrouw waal èns biekalle.’

2021, waek 3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

IËRLIK


Op 1 januari zooj mien moder hóngerd zeen gewaore. Het haaj gekóstj, versjillendje zösters van häör zeen ein sjtök tot in de negetig gekómme. En eine van häör breurs kan nog altied de iëw vol make. Wie mam sjtorf waas ze zeve-ensestig en kerngezóndj. Mer op eine kwaoje zunjigmörge is ze veróngelöktj. Zuuj en häöre kleinzoon fietsdje van Roggel nao Haelen. Vlak väör Sint Liezebeth kwome brómmers aan. Väöl te hel, mèt opgeveurdje motors. Eine kós in eine flauwe bocht het sjtuur neet haoje. En det waas het dan. Net väör ze mèt de kop taege de gróndj sjloog, kós mam häör kleinkindj nog mèt fiets en al de berm in duje, angers… Ich mót d’r neet aan dinke, waat ouch nog haaj kinne gebäöre.

Pech huertj bie het laeve. Daomèt kins se zón óngelök probere weg te kalle. Väör de jóng dae häör aanreej, waas het ouch eine ramp. Het zal dich op dien zèstiëndje mer gebäöre. Ich höb het hem vergaeve in de haop det oos kinjer noeët zoeë get ergs zooj äöverkómme. Detzelfdje haop ich noe väör mien kleinkinjer. Op noejaorsdaag gaon ich altied effe nao het graaf. Dan geit mich het gans verhaol weer door de kop. De pien is gesjlete, de ónvree äöver het ónrecht blieftj. Ouch ómdet het ónrecht de familie iërder al haaj geraaktj mèt Tante Door, ein zöster van mam. Zuuj en aome Tjeu wore mèt de fiets van Nederwiërt nao Haelen gereje. Het waas boewvakvakantie, tied väör het jaorliks bezeuk aan de familie.

Op de trökwaeg gebäördje het. Langs de waeg van Leivere nao Nederwiërt loog nog geine fietsepaad. Eine zaatlap pakdje häör van achter mèt ziene auto en haaj niks in de gate. Drie nichte van mich wore in eine sjlaag zónger vader en moder. De chauffäör waas al dökker veraordeildj, det hae sjtökke mook mèt eine zate kop achter het sjtuur. Det meuktj het extra zoeër. Zón óngelökke paepere dich in det het laeve ein en al risico is. En det het ouch neet iërlik is. We höbbe het te bäöre wie het kumtj. Vraog mer aan Corona.

2021, waek 2

KEZE


Ellie waas bie de greuntjeboer. Ich sjtóng op de parkeerplaats taege de auto mich in het zunke te wörme. Eder sjtraol vitamine D waas mètgenaome. Daoväör haaj ich de bóksepiepe tot aan de kneen opgetrokke. Het zoog waal neet oet, die sjraol, witte bein, mèr gelökkig hoofdje ich dao de kost neet mèt te verdene. Efeng, wie ich dao zoeë sjtóng kwoom eine man op mich aangeloupe. Ich kós hem van gezicht, van vreuger oet de danszale. Mer waem het waas? Hae knikdje, keek nao mien bein en vroog: 'Dinks se dao nog ein jóng pöl mèt te versiere?' 'Mèt vitamine D bèn ich al cóntent,' antjwaordje ich. 'Die zitte ouch in beer,' zag hae. 'Väör ein paar vitamines hoofs se dus neet väör sjöt te gaon sjtaon mèt die kaal mèlkflesse van dich.'

Het waas dudelik emes dae dach det hae 'leuk' waas. 'Mèlkflesse of neet,' zag ich, 'in eder geval bèn ich neet van plan hie sjans te kriege. Neet mèt ein aod en neet mèt jónk dink,' zag ich d'r väör alle dudelikheid achteraan. 'Doe waal? Zoojs doe det nog wille?' Hae knikdje. 'Ich waal, en ich höb baeter papere as dich. Kiek mer.' Hae trok zien bóksepiepe ómhoeëg en tuindje zien bein. Die wore deep broen van de zónnebank en de hoed waas blinkendj glaad. Hae keek mich gruets aan. 'Gein mèlkflesse, of waal? Hie valle die jóng vrouluuj op. Det weit ich hiel zeker.'

'Dan wèts doe mier as ich,' zag ich. Op det moment leep ein jóng moder mèt ein wicht op de erm en ein flies greuntje nao häöre auto. Ich kós häör neet. Ze zag ós allebei gojedaag. Ich zoog aan häör ouge det ze van binne mós lache óm oos bloeëte bein. De man greep zien kans, heel de vrouw sjtäöndje en zag vol branie: 'Neet väör het ein of het anger, mer as doe oet ós twië zoojs moge keze, waem waas dan de gelökkige?' De vrouw haaj geveul väör humor, käördje ós bein kwansies mèt de ouge van eine kinner en zag: 'Det zooj ich oma mótte vraoge.'

2021, waek 1

NAOLDJ


'Ich weit het nog neet,' zag de vrouw. Ze sjoeverdje zich asof emes mèt de vingernaegel äöver ein sjoeëlbord kratsjdje. Ellie en ich kóste häör gaaroets neet. Wie we kwome aanloupe, mook häöre man teikes det we sjtil móste zeen. Hae wees nao ónger. Dao zoot eine iesvogel op eine tak dae äöver de Luebaek hing. Zien köpke ging van links nao rechts asof hae illesjtiek in ziene nak haaj zitte. De lange, sjpitse sjnavel, de prachtige blauw en oranje kläöre: het waas ein verlaatj kerstkado. Wie d'r niks te vange waas, vlaog het veugelke in eine flits eweg. Zoeë wore we aan de kal gekómme. De vrouw haaj corona gehadj. Ein waek flink krank, nog twië waeke gammel en daonao waas ze ram opgeknaptj. 'As gae det höbtj mètgemaaktj,' zag Ellie, 'laotj gae uch zeker vaccinere.'

De vrouw keek bedinkelik. 'Ich weit het nog neet. Ich höb het d'r neet sjtief op sjtaon. Väör hetzelfdje geldj, waertj zón sjpuit miene doeëd.' 'Uere doeëd?' vroog Ellie. 'Ich bèn allergies väör sjpuite,' bekindje de vrouw. 'Ich bedoel, ich troew ze neet. Het vaccin zal waal good zeen. Mer die naoldje? Waem zaet det die zuver zeen?' Ellie keek mich aan. 'Is det neet wied gezóchtj?' vroog het. 'Mesjien waal,' zag de vrouw, 'mer det wantroewe zitj van moders kantj in de famile. Häöre groeëtvader kreeg vlak väör de aorlog ein injectie in het zekehoes. Dae is noeët mier thoesgekómme. De naoldj van de sjpuit waas besjmètj.'

'Kintj gae emes dae mèt de auto is veróngelöktj?' vroog Ellie. 'Ja zeker,' zag de vrouw, 'miene broor. Väörig jaor.' 'Dus gae sjtaptj neet mier in eine auto?' De vrouw wis effe niks te zèkge. 'Waat tuntj uch daovan?' vroog Ellie aan häöre miens. Dae pakdje zien vrouw bie de erm en zag: 'Ich höb häör gezagdj det ich sjtraks neet in bèd wil ligke naeve emes dae neet is gevaccineerdj. Word Vervolgd, dus!' In het wegloupe, zag hae nog: 'Alvast ein good 2021. Mèt ein zuver naoldj.' Hae trok ein knipuigske.

Efeng, Ellie en ich winse uch allemaol en good en gezóndj Noejaor.

2020, waek 53

BAAS


Ellie en ich wanjele aldaag. Prakties altied kómme we óngerwaeges aan de kal. Doorein met aojer miense die thoes geine aanluip mier höbbe en moorzeels allein de daag mótte doorkómme. Det is gein plezeer, gein wónjer det ze verlaege zitte óm kal. Ellie en ich haoje ós aan de angerhalve maeter. Det is neet altied maekelik. Gister troffe we aevel eine aoje man dae zeker op twië maeter aafsjtandj bleef. Det waas opvallendj. Ich zag det neet ederein zich zoeë prónt aan de regels heel. Dao waas ich örges äöver begós.

'Jóng, as ich det zeen op de tillevisie. In de sjtaej trèkke ze zich nörges ein vot van aan. Sjiphol is net zoeë drök as angers. De vlegers zitte vol raar miense. Corona of neet, regels tèlle neet väör häör. Of ze dich of mich kinne aansjtaeke? Det vraoge die zich neet aaf. Het geit allein óm häör, anger miense tèlle neet väör die harkedammers. En de politie? Zuus doe die optraeje? Nog neet eine. Die kieke de angere kantj oet. Ich lach óm het waord handjhave. Op dees maneer zitte we achter ein jaor nog in de lockdown. As ich hie de baas waas, ein paar daag mer, dan waas het zoeë aafgeloupe mèt det virus.'

'Det liektj mich sjterk,' zag ich. Hae keek mich aan asof ich ónnuezel waas. 'Nemes moog van mich nog nao boete kómme. Dae toch per se örges mót zeen, mót  verplichtj ein apparaat ómdoon det dich automaties eine flinke elektriese sjtoek verköptj as se binne angerhalve maeter bie hem in buurt kums. Dan is det zoeë aafgeloupe mèt corona.' 'Nou,' zag Ellie, 'gelökkig zeetj gae neet de baas.' 'Nae,' zag de man. 'Sjtaek diene kop mer in de zandj, maedje. As sie iërstdaag ein pekske kries van het virus, dan dinks se nog èns aan mich.' Hae haaj het zien gezagdj en leep tamelik kwiek wiejer. Ellie en ich keke ós aan. 'Waas dae de waeg ein bietje kwiet?' vroog ich. Nao eine maeter of tiën kwoom de man trök, keek Ellie aan en zag: 'Aeve good, mevrouw, eine zalige Paose.'

2020, waek 52

KERSTMIS 2020


De bördjes op de herberge in Bethlehem wore dudelik: WAEGES CORONA GESJLAOTE. Nörges sjtóng eine toiletwage. Mós Maria zich dan mer achter eine gevel zitte? Het waas kerstaovendj, het wicht zooj gauw kómme. Mer woeë mós det gebäöre? Bethlehem haaj gein zekehoes, het Groene Kruis sjtóng vanwaege tekort aan personiël te koup. Ein oma zónger móndjkepke wees Jozef eine sjtal net boete het dörp. Binnedoor, ein good half oer loupe. Jozef tikdje het adres in op de tomtom. En dao ginge ze wiejer mèt häöre aezel. Links en rechts zoge ze in het veldj al herders ligke.

De sjtal waas eine boewval. Gein water, gein leecht en gein verwerming. Het daak loog d'r half naeve. Gelökkig waas het drueg. Baove de däör hing ein bördje: ÓNBEWOEËNBAAR VERKLAORDJE SJTAL. Det kós de ós dae d'r sjtóng niks joeke. Hae en de aezel wore drek gooj vrunj. Jozef vaegdje de ergste rotzooi nao boete mèt eine heibaezem. Maria luchdje hem bie mèt de smartphone. De aansjtaondje vader waas eine henjige tummerman. Van get losse plenk mook hae ein comfortabel veldjbèd väör Maria. Wie ze häör lètste bótterhamme op haje, waas het al net of ze thoes wore.

Maria zoog neet op taege het kraome. Al iëuwe lang waas det hetzelfdje verhaol. Ouch dit jaor kreeg ze weer eine jóng. Baove häör begóste doezendje ingele te zinge en te träöte op trompette en klaroene. 'Verdómme,' zag Jozef in zichzelf. 'Weite ze dao baove neet det hie ónger corona is?' Hae zoog de aerosole wie ein wolk van mótraegel nao ónger valle. Gauw deej hae Maria, het wicht en zichzelf ein noew móndjkepke väör. Dao kwome de herders al aan. Zónger móndjkepkes. Geine heel zich aan de angerhalve maeter. Jozef wis nog net te väörkómme det ze allemaol tegeliek binne vele. Det kós neet lang good gaon. Gelökkig arriveerdje op det moment de drie käöninge, twië waeke te vreug. Ze zoge het gevaor, zatte Maria, het kindj en Jozef väör zich op häöre kamiël en vluchdje nao Egypte. Dao waerdje ze getestj. Gelökkig negatief. Zoeë waerdje het toch nog eine Zalige Kerstmis.

2020, waek 51