Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

WIE SJOEËN ÓS LIMBURG IS


Ellie en ich ginge mèt vrinj fietse. Het was lekker waer, het wejdje neet te hel en we haje d'r zin in. Wie aojer det se waers, wie lestiger het is, väör thoes weg te kómme. Dao mótte veste mèt väör as het óngerwaeges toch weer aafkeultj. Plestic jeskes väör as het zooj gaon raegele en móndjkepjes väör 'want doe wèts mer noeët'. Water väör get te drinke. Eine zuvere zakdook ekstra väör as dich ein vleeg in de ouge vluugtj. Ein sjtift taege mögkebete en natuurlik zónnecrème, en ouch get te aete väör óngerwaeges. Efeng.

Mèt plaatse waas het knap drök, zeker as de fietspaad get sjmaal waas. We ginge van Haelen mèt allerlei ómwaeg door de bos nao Häör, Biëgdje en Hael, nao de sjloes in Lin. En van dao-oet, langs het water via Herte en de Väörsjtad nao de Roerkade woeë we al te lang neet mier op het terras van de Röts haje gezaete. Gelökkig kóste ze ós dao nog. Mich waas opgevalle det d'r links en rechts väöl rotzooi naeve de waeg ligktj. Papeer en plestic van verpakkinge. Blikskes, hie en dao eine complete voelniszak, eine halve fiets en ouch ein matras. Het zuut neet oet en mich sjtuertj dae rómmel.

We vónje ein aetbank in de sjeem. Eine miens zoot naeve ós op ziene scooter nao het sjtrendje väör ós te kieke woeë ein gruupke jóng maedjes 'mooi' loog te zeen. De man waas óm kal verlaege en begós mèt ein aope däör: 'Waat is het hie toch sjoeën.' Dao waas niks taege-in te bringe. Nou ja, niks. Ich vertèldje waat väör eine rómmel d'r links en rechts naeve de waeg ligktj. Det väöl miense te voel zeen väör häör aafval mèt nao hoes te neme. Det het häör neet interesseertj det de berme vol troep ligke. 'Die ónversjilligheid vinj ich jaomer,' zag ich. 'Dao móste ze van de gemaendje taege optraeje.' De man haoldje zien sjouwers op: 'Waat kan mich dae rómmel sjille.' Hae wees nao het sjtrandj mèt de maedjes: 'Zoeë lang ze det mer neet verbeje.'

2020, waek 32

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

EDER NAODEIL HAET ZIEN VÄÖRRDEIL


Ich mós aan Cruyff dinke. Ellie en ich zote op ein sjtil terras. Ouch zónger huerapparate kós ich de twië dames naeve ós letterlik volge. 'Miene miens hètj Ger,' zag de vrouw mèt het Meijels accent. 'Det is dan ouch toevallig,' zag de anger mèt de raoze bodywermer. 'Dae van mich hètj ouch Ger. Het is miene twiëdje. Miene ierste partner waas Jo.' Het bleef hiel aeve sjtil. 'Is Jo jónk gesjtorve?' vroog de Meijelse väörzichtig. 'Nae, nae,' zag de raoze bodywermer. 'We zeen gesjeije.' 'Het liektj mich erg,' zag de Meijelse, 'as se gedumptj waers.' De ober haaj häör óngertösse eder ein glaas rosé gebrachtj. 'Of het erg is, weit ich neet,' antjwaordje de raoze bodywermer. 'Ich bèn neet gedumptj. Gezóndjheid.' Ich huerdje de glaze taege-ein tikke.

'Ich höb Jo d'roet gebonzjoerdj. Dae waas saoves noeët thoes. Maondjig biljare, dinsdig repetitie väör het koeër en woonsdig väör de famfaar. Dónderdig training van het foetballe. Vriedig nao het doevelokaal en zaoterdig kaarte. En sunjes waas d'r altied get angers. Mót ich det acceptere! Waat zoojs doe gedaon höbbe?' 'Ich?' sjnoefdje de Meijelse. 'Ich haaj hem bie de voelnis gezatte. Doe woors zeker blie det se van dae kaerel aaf woors?' De raoze bodywermer sjnaof wie ein ónrestig paerd. 'Van hem aaf zeen? Doe geluifs nog in sjprookjes. Gouw genóg naodet we oetein wore, zoog ich Jo mier aovendje per jaor as wie we getrouwdj wore. Op verjäordaag en allerlei familiefiëste. Want waat bleek wie ich get kreeg mèt Ger? De noew vrouw van Jo is ein zöster van Ger.'

De Meijelse begós vraemdj te lache. 'Dus diene ex is noe dien sjoeënbroor?' 'Nae, nae,' waerdje de raoze bodywermer aaf. 'Väör det te väörkómme bèn ich ekstra noeët mèt Ger getrouwdj.' 'Kinne doe en Jo waal nog door ein däör?' vroog de Meijelse. 'Door ein däör kinne?' bloos de raoze bodywermer.' 'Hae zuut mich letterlik en figuurlik neet sjtaon. Ich höb d'r boekpien van as ich mèt Ger nao ein fiëst mót. Mer det is noe gelökkig aafgeloupe. Waat det aangeit, bèn ich blie mèt corona.'

2020, waek 31

AEK


Ellie vroog of ich nog soep wool. Het keek mich sjtröps aan. Ich wis woeë het aan dach. Lang geleje zote we mèt ein groeët gezelsjap van väöral vraemdje miense in ein tamelik sjiek restaurant aan ein lang taofel. Sjuun taegeäöver ós vroog eine man äöverdreve loestig óm aandacht. Zien vrouw keek asof ze mèt de ganse waereldj ruzie haaj. Ze kaldje mèt nemes en leek neet te weite woeë ze waas. Ich kós d'r mich waal get bie väörsjtèlle. Ellie zoot rechts van mich. Miene buurman links sjtoeëdje mich de hiele tied aan. 'Die haet eine pot zoeër hiëringe op. Of angers ein fles aek, det mót waal, zoeë nöt wie die kiektj.' Ich wool neet lache, det zooj lieke of ich de äöverbuurvrouw väör de gek heel.

Ich zjeneerdje mich eigelik väör waat miene buurman allemaol äöver de zjwiegendje vrouw zag. Wie hae mich vroog: 'Waas det zoeërmoos niks väör dich?' drejdje ich mich nao Ellie. Efeng. Wie we de soep ophaje, vroog de ober of emes eine twiëdje tejjer wool. De äöverbuurman waas de enigste. Hae pakdje ziene laepel, wie zien vrouw sjnepdje: 'Is mien soep neet lekker?' Het waerdje sjtil. 'Wiezoeë?' vroog de man gesjrókke. 'Ómdet se thoes noeët twië kier opsjöps.' Het klónk wie ein aordeil. 'Natuurlik is dien soep lekker,' probeerdje de man väörzichtig. 'Mer dees soep vinjs doe lek-ker-der,' veel de vrouw hem in de raeje. 'Waal lekker crèmig,' zag de man zaocht. 'Dus lek-ker-der as mien soep,' concludeerdje zuuj giftig.

'En crèmig? Maelig, zuls se bedoele. Vèssevoor oet ein pekske woeë ze soep taege zègke. Det völtj. Dalik kins se niks mier op. Wie dörfs doe in ein vol zaak te bewaere det mien zelfgemaakdje soep minder is!' De man waerdje hiel klein. Wie de ober de soep ónaangereurdj mètnoom, vroog hae: 'Waas d'r get mèt de soep, meneer?' 'Nae, nae,' wimpeldje de man aaf, 'mer ich kreeg inèns ein vol geveul.' 'Waat zag ich dich?' beet zien vrouw. Miene buurman haaj het neet mier: 'Gaef hem mer ein glaas aek, ober... waal net zoeë lekker as de aek van thoes.'

2020, waek 30

HOUTERVÈN


Tösse Haelen, Heitse en Häör loog het Houtervèn. Dao zeen nog miense die d’r as kindj höbbe gesjaatstj. Ich moch d’r van thoes neet kómme, ouch neet in de zomer, want het vèn waas laevesgeviërlik. Waerdje mich vertèldj. Op de baom loog ein dieke laog módder die dich langzaam opzaog as se in het water terechtkwooms. As kindj haaj ich ein heilig óntzag väör het vèn. Regelmaotig kreeg ich d’r nachmerries van, altied dezelfde.

Ich zoch mèt ein maedje bie het vèn nao eine roeëje kaatsebal. Het waas gein maedje det ich kós. Woeëróm we same wore bie het Houtervèn en wie we dao kwome, weit ich neet. Mer we zóchte oze bal. Het maedje zoog hem het iërst ligke, ein sjtök van de kantj aaf. Zónger zich te bedinke, rendje het kindj het water in, mer wie het de bal haaj, kós het neet mier trök. Het begós weg te zakke en reep mich. Ouch ich leep zónger bezej het water in. Eders kier waerdje ich wakker, net väör we zoje verdrinke.

Eine vrundj van Ellie en mich kintj het Houtervèn good. Jaore trök haje we aafgesjpraoke det hae d’r èns mèt ós haer zooj gaon. Pas geleje waas het zoeë wied. Vanaaf de randj woeë oeët het water haaj gesjtange wèrkdje we ós mèt meute nao ónger. Door ein manshoeëg moer van lisse, varens, half vergange sjtruuk, netele en däör daaldje we aaf nao het deepste puntj. Ein prachtig wildj sjtök natuur. Zooj d’r nog water in het vèn sjtaon? De gróndj ónger oos veut vaerdje. Al wiejer zakdje we aaf in de kómp. De gróndj waerdje al get zómpig, mer waas nog vast genóg.

Wiejer ginge we, ich väörop, tot d’r natigheid óm mien sjoon begós te kómme. We sjpäördje väör ós oet en vónje ein paar sjaemel peulkes water. Det waas alles waat d’r van het machtig vèn nog äöver waas. De rest waas moeras en sjtruuk. Wie we trökginge, keek ich nog eine kier óm. Ich kreeg eine sjtoek in miene maag: op eine pool dae ich ierder neet haaj gezeen, dreef get roeëds.

2020, waek 29

WAERD


Ellie waas mèt de fiets eweg. Ich waas al bekans thoes van mien coronawanjeling. Oet ein sjtraot links kwoom ein jóng vrouw in ein sjtrak, kort, wit bukske. Dao waas neet naeve te kieke. Ouch ómdet ich vanwaege probeleme mèt mien aevewicht good op de sjtoep recht väör mich mós lètte. En juust dao leep die vrouw, soepel mer naodrökkelik, asof ze haaj liëre loupe aan ein academie väör elegant bewaege. Häör gans achterlief leep mèt, väöral häör batse. Bie edere sjtap väöroet roldje die in ein taegegesjtèldje bewaeging van links nao rechts. Het haaj zónne natuurlike cadans det ich mich pienlik realiseerdje wie houterig ich zelf leep. Het waas ein aansjtaekelike samenwèrking die op danse leek. Ónwillekeurig veuldje ich aan mien batse: miene leve god, waat ein houterigheid. Wie haaj ich ouch kinne haope det mien batse zoje danse?

In miene jónge tied haaj ich ein sjpaor van blauw tiëne achtergelaote bie de maedjes die het gewaogdj haje mèt mich de vloer op te gaon. Ich realiseerdje mich det het vraemdj mós oetzeen väör emes dae mich nao het achterwerk van die vrouw zoog kieke. Det ich neet angers kós, wis nemes. Haaj ich mich mótte ómdrejje en örges haer mótte loupe woeë ich neet hoofdje te zeen? Ik haaj nao links kinne kieke in plaats van väör mich oet. Mer dan haaj ich mich gegarandeerdj örges de haof in geloupe. Haaj ich te väöl nao rechts gekeke, dan waas ich van de sjtoep op de waeg gekukeldj. Groeëte kans det ich dan de kop kapot waas gevalle, of eine erm haaj gebraoke.

En waat zoje de miense dan höbbe gezagdj? ‘Zeker neet opgelètj en allein mer nao det vroumes gekeke.’ Ich weit wie miense zeen, ich bèn d’r zelf eine. De vrouw sjloog rechts aaf. Ich mós door, mer keek häör ónwillkeurig nao en sjtrukeldje van de sjtoep. Eige sjöldj natuurlik. Wie ich mèt ein gaat in de bóks thoeskwoom, zag Ellie: ‘Höbs se nao ein sjoeën vroumes loupe te kieke?’ Ich haaj flink de vot in en zag: ‘Jao! En het waas ein kapotte bóks waerd.’

2020, waek 28

APPEL


Ellie en ich zote op ein bank aan de Maas in Naer. We keke wied äöver het water weg nao Rijkel en Beesel. Geine boeët te zeen, zelfs geine vésser. Geine auto en gein vleegtuug te huere. Geine vogel dae zin haaj väör te fluite. Ein zeldjzaam röst. Waat ein virus al neet klaor kriegtj. Te väöl röst wèrktj wie ein valse sjlang op mien gemood, meuktj mich ónröstig. Ich keek nao links of d'r vanoet Kessel mesjien buet kwome aanvare. Mer nae. Ouch vanoet Bögkeme bleef het sjtil. De waeg achter ós kós waal aafgesjlaote zeen. Ellie en ich wore allein op de waereldj. Of ich dao blie mèt mós zeen? Ich mós aan het verhaol van Adam en Eva dinke.

De sjrik sjloog mich in de bein wie Ellie mich eine appel aanreikdje. Het haet altied get lekkers bie zich as we gaon fietse. Ich beet ein royaal sjtök oet miene appel. Het klónk asof d'r ein gewaer aafging. Wie väörzichtig ich het verder ouch probeerdje, het lökdje mich neet väör de appel zónger geluid op te aete. Van Ellie zien knauwele huerdje ich niks. 'Det kumtj ómdet ich gein huerapparate in höb,' dach ich väör michzelf geröstj te sjtèlle. Ich veuldje d'r mich óngemakelik bie. Zeker wie Ellie weg sjaof en gans op de tump van de bank ging zitte. Hiel väörzichtig beet ich ein klein sjtökske oet miene appel en maaldje het langzaam fien. Toch huerdje ich michzelf knetsje. Het klónk akelig ónfatsuunlik, ouch zónger huerapparate.

Zelfs het doorsjlikke ging neet zónger lewej, asof emes eine sjpeulbak doortrok. Ellie keek mich aan asof het dit ouch haaj gehuerdj. Det kós ónmäögelik. Of toch? Waat waas d'r aan de handj mèt mich? 'Ich zal de volgendje kiër ein banaan mètneme,' zag Ellie. 'Dan kinne we get langer genete van de röst.' 'As doe teminste de móndj hèls,' kós ich neet naolaote te zègke. Det veel neet good. Efkes laeter reej ein rits aoj brómfietse knetterendj achter ós väörbie. Ein klócht ingele die ós mèt dónder en bliksem oet het paradies kwome jage. We kwome zeiknaat thoes.

2020, waek 27

ÓNGERWIES


Ellie en ich zote nao ein programma äöver Black lives matter te kieke. In Ingelandj ging ein sjtandjbeeldj van ziene sokkel. De gevalle heldj waas riek gewaore van de hanjel in zjwarte miense. Ich goof de actieveurders van eine kantj geliek. Het pèstj neet det sjlavehanjeliers in deze tied nog ein sjtandjbeeldj höbbe. Van de angere kantj zaet zo’n beeldj ouch get äöver de sjlavetied. Emes zag det dao op sjoeële väöl mier äöver vertèldj mós waere. Det zooj de enige maneer zeen väör oos eige racisme aan te pakke. Automaties dach ich aan miene liëgere sjoeëltied, sestig, viefensestig jaor geleje.

Ich haaj nog noeët eine zjwarte miens gezeen. Of baeter gezagdj: nog noeët eine miens dae neet blank waas. Kläörlinge wore väör mich miense wie op de plaetjes oet de serie van Sjors en Sjimme. Sjors waas blank en sjlum. Ziene vrundj Sjimmie waas ein tamelik ónuezel, zjwart jungske det krómp kaljde. Indiane hete roeëdhuide en wore net as Sjimmie ein bietje dómmig. De indiaan Klukkluk oet de tv-serie Pipo de clown kaldje gebrekkig. Net as Witte Veder, de brave helper van de blanke, sjlumme en christelike superman oet de beuk van Arendsoog. Ein van zien excuses as hae get dóms zag of deej, waas: ‘Mij een beetje dom zijn.’ Volges mich haet Máxima bie häör inburgering Arendsoog mótte laeze.

Kindje ich gein gekläördje miense, mien óngerwies waas waal gekläördj. Door de kèrk. Aopelik en ouch óngemerktj liërdje ich det d’r mer ein saort nobel miense is: katholieke. Väöral die oet het blanke Nederlandj. Oos missionarisse brachte mèt gevaor väör eige laeve de waore God en besjaving aan heidene äöver de ganse waereldj. Kolonialisme, sjlavehanjel, laeg rouve van veroverdje lenj, sjtaele van kunst, oetmaorde van volkere door Christelike Nederlenjers … det besjtóng in mien óngerwies neet. Ich dink det de juffe en meisters het zelf neet wiste. Dae miens op tv dae baeter óngerwies in geschiedenis wool, haaj geliek. Aeve good keke Ellie en ich ós aan. We dachte hetzelfdje, Ellie zag het: ‘Ich haop waal det d’r neet nog minder aan raekene, taal en laeze waertj gedaon.’

2020, waek 26