Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

AAFKEIME


Hiëre haodj uch gedoektj. De dialecte in Midde-Limburg haje en höbbe väöl wäörd väör uch aaf te keime. We beginne mèt get benaminge väör sjtoute of lestige jónges: badjakker, batje, batraaf, sjtröp, sjtrubbant, misklier, blaag, remmel, raekel. Effe tössedoor: eine krietraekel is eine jóng mèt witte haor. As emes zich verwaandj gedreugtj, waertj det neet gewaardeerdj. Men neumtj hem bruikhals, piezewiet, wikser of wiksmaeker. Ouch väör dialecte tèltj het gezègdje: Sjpraeke is zilver, zjwiege is goud. Emes dae get väöl kaltj of zich erg liëtj gelje is ein wauwelmöts, wazelmanj, zeivermanj, sjpraekwames, vlaotmoel, aoj zaeg, eine kiskenademaeker, zjwetskamezaol, kwatsjkop, of lulbroor.

Sjpare is good, mer op de cente zitte is gein deugd. Zoeë emes is eine gietsige, toegenejdje, verkesnejjer, bier, barg of ein verke. Eine barg is troewes eine gecastreerdje bier en zoeë is het verke ein bron van inspiratie. Ouch in wäörd väör vervaelendje of lestige manskaerels zeen oos dialecte riek gesorteerdj: knaoterzak, graasbaer, nete-oer, netegaat, iezegrim, ulegries, nietsige, nerrige. Wantroewe óngerein is trök te vinje in terme as fiemelsjtrieker, loezebengel, loezige, sjlouwbengel en kóntjekroeper väör mansluuj die dich nao de móndj kalle. Dóm kaerels zeen altied de sigaar, wäörd genóg väör häör op de plaats te zitte: sopsieme, sjniederhannes, gaodsklöppel, hampeleman, hötje, dóm huit. Eine dae gauw giftig waertj is eine gifsjieter, mer ouch kliejesjieter, klaerige of krintesjieter.

Bès se roew of óngeveulig väör angere, dan bès se ein roewmoos of eine veerkentige of vrieënak. Luiheid is ein van de houfdzunj. Emes dae neet van wèrke héltj, is ein zjweeloer, eine mörge, görge, sjalevaeger, vlesse, laegluiper, of lapzjwans. Mer emes dae te väöl iever haet en de baas wiltj sjpele is ein meistermanj. Is hae hiel precies, dan is het ouch nog eine pintenäöker. Het bèste waas en is het väör dich fatsuunlik te gedrage, ouch mèt diene kal, angers bès se eine vazele herst. As se dich neet aan de seksuele moraal hèls, bès se eine sjuunsmarcheerder of sjalevaeger of gewuen eine vètzak. En geis se diene eige gank, taege de draod in, dan bès se eine moetsjkop of waersnak. En det sjrieftj eine Haelense vreigelier.

2020, waek 13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

CHARLOTTE


'De wèkker is aafgeloupe,' zag Ellie. Het sjtoekdje mich aan. 'Opsjtaon.' Ich waas duf en meug, mèt ein laamlenjig geveul in mien gans lief. Ich hoofdje neet te hooste, neet te neeste, haaj gein kael- ein ouch gein koppien. 'Det vèltj in eder geval mèt,' dach ich, 'geine griep.' Ich sjtapdje mèt taegezin oet bèd. Det wool ich tenminste, mer wie ich de aovendj te väöre in bèd waas gesjtaptj, waas ich vergaete mien sjoon aan de kantj te zitte. Dus ich sjtapdje letterlik mèt de verkierdje bein oet bèd en trooj mèt de voot half op eine sjoon. Dae sloog óm en ich sjaot väöräöver. Ich probeerdje mich nog recht te haoje en greep mich vast aan het nachtlempke. Det haaj ich zelf oeët opgehange, dus erg degelik waas det neet gebäördj.

Het lempke sjaot los van de moer, ich bleef mèt de pols in de kabel hange, sjtruukeldje de angere kantj oet en kós mich nörges mier aan vastgriepe. Volges Ellie höb ich gevlookdj, mer det weit ich neet mier. Ich kan het mich waal väörsjtèlle, want ich landje taege Charlotte. Det is de naam van de kaptaofel die aan miene kantj van het bèd sjteit. Het waas ein noeëdlanjing en miene noeëd waas groeët. Charlotte haaj mich opgevange mèt eine punt van het glaze blaad, vol op ein plaats woeë se as man kwetsbaar bès. Det het pien deej, leet ich dudelik merke. Ouch het kruuts kan ein kruuts zeen.

In miene ozel mós ich dinke aan het verhaol van de Vos Reynaerde oet de 13dje iëuw, wie geistelike nog getrouwdj wore. Tibeert de kater haet de pesjtoeër mèt eine sjlaag van ziene klauwpoeët half gecastreerdj. Mevrouw pesjtoeër sjteit te jónkere det ze noe niks mier aan hem haet as man. Mer Reynaerd zaet: 'Mèt eine klaepel kins se ouch de klok loeëje.' Of Ellie det verhaol haet gelaeze? Broeëdnuchter zag het: 'Dao haet Charlotte dich flink te graze. Ich zal väörluipig waal op ein huitje mótte biete.' Ich zjweeg. Wie ich de gezèt oet de brevebös haoldje, waerdje mich alles dudelik: Vriedig, 13 miërt, 2020.

2020, waek 12

CORONAÏEF


Het is vriedigmiddig as ich dit sjrief. Op miene i-phone kómme väör en nao berichte binne. Ein van die berichte deej mich trökdinke aan woonsdig. Ich waas bie de bekker. Inèns begós het in mien naas te kriebele. Ich mós neeste. Gelökkig waas ich d'r op tied bie väör eine zuvere zakdook oet de tes te haole. Gans volges de regels neesdje ich van de miense aaf, mèt de zakdook väör de naas en de kop nao ónger. Zoeë doon ich al mien laeve lang. Dees reis waas het angers. Zónger det ich d'r äöver naodach, zag ich taege de vrouw achter de toeënbank: 'Bèn mer neet bang. Ich höb geine corona.' Ze lachdje d'r èns mèt, net as de twië anger klantje in de winkel. Toch veuldje ich mich ónnuezel, ein bietje naïef.

Corona. Het waord haet de lètste waeke het waord "seks" verdrónge van de ierste plaats op de liest van meist gebroekdje wäörd. Det haet ein kort óngerzeuk ónger michzelf oetgeweze. In alle wauwelprogramma's (talkshows heite die in good Nederlands) op de tv geit het mer äöver ein dink: het coronavirus. Eder jaor sjterve miense mèt ein sjlechte gezóndjheid aan ein of anger griep. Dao huere we amper äöver. Mer corona is de knuffel van de pers. In het noets op de radio en tv geit het allein mer äöver corona. Ouch in de gezètte is het corona väör en corona nao. Ich vermoed det dees griep de journaliste good oetkumtj, ómdet ze niks angers te melje höbbe.

Die gedachte waas de aanleiding väör dit sjtökske. Want het bericht op miene i-phone meldje: Iërste corona-doeëje in Nederlandj. Ich dörf het neet te zègke mer ich dach: 'Dae journalist haaj het leefst gesjreve, "Eindelilk tèlle we mèt." Ich kan het natuurlik neet make väör det hie plómpverlaore in dit sjtökske te zitte. Mer ich dach ouch: 'As dokters zègke det d'r gein raeje is väör paniek, woëväör blaoze de media het coronaprobleem dan zoeë op? Het antjwaord weit ich neet. Waal noom ich mich heilig väör óm het in mien columns absoluut noeët te höbbe äöver corona.

2020, waek 11

DWANGNEUROSES


Het programma ging äöver dwangneuroses, dach ich. De tv waas net aan, mer het geluid sjtóng oet. Dus ich kós allein aafgaon op waat ich zoog. Eders kier as de presentator get zag, sjtook hae ziene rechter wiesvinger op. Det waas komies, zeker ómdet hae zien ouge dao wied bie aop trok en de móndj róndj mook. Het waas ein dwingendj gebaar, asof hae wool zègke: 'Allemaol loestere nao mich, want noe geit het kómme.' Ouch de twië vrouwe en de twië mansluuj taege-äöver hem leke mich patiënte mèt ein dwangneurose. Ich sjadje häör taege de dertig. Ze zoge d'r neet krank oet, mer gedroge zich gesjtuerdj.

De ein vrouw houdje eder drie tèlle häöre kop sjuun nao achter väör de haor oet de ouge te wappere. Ich waerdje d'r neet tegooj van en wool al rope: 'Doot dich ein paar pinkes in de haor. Of gank nao de kapper.' Doe zuls mer zón dwangneurose höbbe. Erg väör die vrouw, al waas de tic van de twië kaerels mesjien nog erger. Zoeë gauw eine get wool zègke, sjtoeëdje hae de angere aan. Dae sjneej dan gekke gezichte en keek dae eine vol verwachting aan. As dae het zien haaj gezagdj, begóste ze allebei mèt de henj te wappere  en óntzettendj äöverdreve te lache. Het waas gein echt lache, mer echt gemaaktj lache. Det zuus se pas tegooj as se gein geluid huers. De presentator lachdje net zoeë gemaaktj mèt. Eine döbbele tic, waat versjrikkelik väör dae miens.

De twiëdje vrouw veuldje de ganse tied aan häör bluuske. Of det nog wied genóg aop sjtóng. Mer ze zoot ouch de ganse tied aan häör haor, die ze achter ein oer duudje. Eders kier sjaot die haor weer los, dus ze bleef aan de gang mèt häör henj. Óngertösse trok ze häör luppe wied van ein väör eine gemaakdje glimlach. Asof ze wool laote zeen det ze noewe tandjpasta gebroekdje. Mich brook de zjweit oet. Ellie zag: 'Zit det geluid èns aan, ich wil weite woeë het äöver geit.' 'Äöver kranke miense,' zag ich, 'mèt dwangneuroses.' Ellie lachdje mich veerekkig oet. 'Kranke miense mèt dwangneuroses? BN'ers, zuls se bedoele. Mèt aansjtèlleritis.'

2020, waek 10

VASTELAOVES DINSDIG


Vastelaoves dinsdig en ich: Wae zulle noeët vrunj waere. Dao mós ich zaoterdig weer aan dinke wie ich Karin taegekwoom. Det is troewes neet ziene echte naam. Het leep door de sjtad mèt ein kleindochter van ein jaor of achttiën. Det waas 'geine póngel', zooj mien moder gezagdj höbbe. We zagte ós in het väörbie loupe 'gojedaag'. Det waas alles. Oeët waas det angers gewaest, wie het net zoeë knap waas as zien kleindochter noe. Mesjien dach Karin wie we ós taegekwome ouch trök aan dae tied. Väör get precieser te zeen, aan de vastelaovendj bie de Sjansemaekers in Roggel, intrintj vief en vieftig jaor geleje. We haje ós dao op maondjig gevónje en de vlam sjloog versjrikkelik in de pan.

Karin waas van zichzelf al ein bezunjer sjoeën maedje, mer geklèdj en opgemaaktj as haremdanseres waas het de knapste chick van de ganse zaal. Het haaj hiel good gekeke wie ein haremdame zich bewaegtj mèt häör lief, häör ouge, häöre móndj, häör henj. Ich veuldje mich eine sjeik, sjoeëns ich verklèdj waas as get waat niks väörsjtéldje. Mer Karin vónj det neet erg. Het haaj allein oug väör mich en ich zoog allein Karin. Ich zoot neet in de zevendje, mer in de achtste hemel, compleet van de waereldj door eine Roggelse ingel en mien eige hormone. Karin waas in de leefdje väöl losser en wiejer as ich, mer ich waas eine goje liërling en flot van begriepe. Dae maondigaovendj vlaog väör mich wie in eine roes väörbie. Wie het fiëst in de zaal waas aafgeloupe, haje we allebei geine zin väör al heivers te gaon. En waat duis se dan as haremdame en sjeik? Vraog mich woeë in Roggel de duuster, sjtil plaetskes zeen in het dörp en ich wies ze mèt de ouge toe aan.

Ein van die plaatse waas de ziegevel van zien aojers hoes. Dao nome we aafsjied, mer waat väör ein aafsjied. De vónke vlaoge d'r vanaaf, het mót waal tot in hoes höbbe geknetterdj. Dinsdig, de lètste daag van de vastelaovendj, kraop wie ein kräöpel klok nao de aovendj haer. Ich waerdje mèt het oer ónrestiger. Mam wool neet höbbe det ich nao Roggel ging, mer ich waas mèt gein tiën paerd te haoje. En terecht want ich wis woeë ich väör ging, mer väör det te besjrieve, faele mich de wäörd. Dezelfde tied dae äöverdaag bekans sjtil haaj gesjtange, vlaog saoves wie eine sjtraoljaeger väörbie. Iër ich d'r erg in haaj, dansdje Karin en ich same in eine wieje krink op het plein väör de kèrk de waever: Falderietsa falderietsa faldera, enz. enz. Ich kreeg het benauwdj bie het idee det het waas aafgeloupe. Wie sjteviger ich mich aan mien haremdame vastheel, wie helder det besef mich pakdje. Ich kós waal griene.

Nao de allerlètste lètste 'falderietsa falderietsa faldera' begóste ein paar aangesjaote paters askruutskes oet te deile. Eine leep recht op ós aaf. Hae zat ierst Karin het  kruutske väör de kop, daonao waas ich aan de bäört. De pater keek mich net get te lang aan en zat mich het askruutske mèt dees wäörd: 'Det waas het dan, Fritske. Het is aswoonsdig.' Hae drejdje zich óm en vertrok. Ich wis neet wie ich het haaj. Kindje dae miens mich en waat beteikendje zien wäörd? Karin leet mich los. 'Det waas, pap,' zag het. 'Ich mót nao hoes. Allein.'

2020, waek 9