Modertaal

Welkóm bie Modertaal. Links de colum van de waek. Rechts de sjtökskes van ein paar waeke ierder. Gaeftj estebleef aan ederein door dae mien sjtökskes in de gezèt loos det Modertaal d'r weer is. Ellie en ich ouch. Noe op dees site. Reacties of vraoge, laot het mich weite.  mailto:criensfrits@hotmail.com

Column van de waek

TESKE


Ellie en ich zote op ein groeët terras. Väör de meiste miense waas de vakantie väörbie. Dao waas dus plaats zat. Eine man en twië dames sjtónge aan de randj te kieke woeë ze zoje gaon zitte. De miens wees nao ein täöfelke vlak bie ós. Det waerdje drek aafgekäördj door de dame mèt het greun handjteske. De vrouluuj wore zösters, mesjien waal twiëlinge, ze leke hiel erg op ein. Van gezicht, mer ouch wie ze sjtónge. Ein bietje gebaoge, de veut get nao binne. De twiëdje dame haaj ein gael handjteske aan de erm hange. Ze leep op ein maedje van de bedening aaf. Det wees nao ein bördje woeë ‘toilet’ opsjtóng mèt eine piel dae de vrouw de waeg wees. Die sjaot mèt ein flinke vaart nao binne.

De man en de vrouw met het greun teske wore d’r óngertösse oet. Ze lepe nao eine hook van het terras dae waas aafgesjermdj mèt ein half hoeëg sjötting van roew sjteigerplenk. Ein minuut of tiën later sjtóng de twiëdje dame in de däör te zeuke woeë de angere wore. Wie ze oze kant opkeek, wees ich häör woeë ze mós zeen. Ze kós d’r op versjillendje manere kómme, mer ging langs Ellie en mich väör ós te bedanke. Mer ouch väör häör hert te lóchte. ’Echt get väör ós Bep väör mèt Herman gauw örges weg te kroepe,‘ keef ze. ‘Väör de joeks, toch zeker?’ vroog Ellie.

‘Väör de joeks! Waas det mer waor. Die twië kroepe häör gans laeve al bie-ein as ze de kans kriege. Vieftig jaor geleje wool ós Bep gaer mèt hem trouwe, mer hae wool per se mich höbbe. Haaj ich mer nao oos mam geloesterdj.’ Inèns keek Herman baove de sjötting oet. Hae zjwejdje. ‘Ich mót gaon,’ zag de vrouw. Ze pakdje häör gael teske sjtevig in de handj en sjtiefeldje weg. Ich verwachdje aorlog, mer het bleef sjtil achter de sjötting ‘Dae Herman bóftj mer mèt twië vrouluuj,’ zag ich taege Ellie. ‘Woeëväör höbs doe gein zöster?’ Het keek mich van óngeroet dónker aan. Gelökkig haaj het gein teske bie zich.

 

2021, waek 38

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ierder colums

LOETJE


Ellie en ich zote pas geleje te wachte op het terras bie Loetje in Bergen (NH). De naam deej mich drek dinke aan Linke Loetje, ein tamelik ónbetroewbaar sjtripfiguur oet de Volkskrant van lang geleje. Mer ouch aan eine aome van mich woeë ich gein actief herinneringe aan höb, óm het mèt de wäörd van Rutte te zègke. Loetje is troewes eine bienaam. Hae en mien tante zaliger wore neet lang nao de aorlog getrouwdj. Mer hae waas het huwelik al flot meug. In eder geval, hae waas in eine kiër de kloeëte op, wie se det in oos dialect zoeë plasties kins oetdrökke. Het huweliksdrama voltrok zich in Nederwiërt, in dae tied nog ein gewuen piëldörp woeë ederein alles van ederein wis.

Sjaemdje en sjanj in de familie van mien moders kantj. Bie ós thoes waerdje d’r noeët äöver gekaldj. Aaf en toe haolde ich as kindj de familiefoto’s oet de blikke trómmel. As ich dan vroog nao de miens op de trouwfoto naeve mien tante, zag mam det dae man waas weggegange. Dao mós ich het mèt doon. Doeëdzjwiege is ouch ein maneer van kalle, mer det haaj ich toen nog neet in de gate. Efeng. Wie ich in Vènlo aan de meao wèrkdje, zote d’r soms liërare van de tuinbouwsjoeël bie ós in de liërarekamer. Eine van die heet Loetje, eine calvinist, fien wie póppesjtróntj. Hae sjtóng achter mich aan de koffietaofel, wie mich ein sjuttelke oet de henj litsjdje.

In ein reflex zag ich ‘godverdomme’. ‘Nou,’ zag Loetje fien, ‘dien aojers haje dich waal èns moge opvoede.’ Pap waas doeëd, mam waas net veróngelöktj. Die valse zin mook eine duvel in mich wakker. Ich haaj de koffietas wie eine sjtein in de handj väör… Gelökkig lag eine collega ein handj op miene erm en vroog: ‘Frits, geit het?’ Dao mós ich op het terras bie Loetje aan dinke. Ich veuldje de pien die Fiene Loetje in Vènlo mich mèt zien lómp aordeil äöver mien aojers haaj aangedaon. ‘Zulle we örges angers haer gaon?’ vroog ich. Ellie sjtóng drek op: ‘Jao,’ zag het, ‘het trèktj hie.’

2021, waek 37

KLAGE


Ich bèn erg geveulig väör het waer, mer klage äöver het waer baatj neet. Het kan hoeëgoet get oplóchte. Aeve good geuftj het waer dit jaor zat raeje väör nötte gezichte. Het väörjaor waas te kaod, de bloom op oos proemebuim bevraor, de verse sjäöt van de roeëze ouch. De zomer sjpeeldje de klimaatóntkinners hielemaol in de kaart. Neet det ich d’r eine bèn, mer det het klimaat opwörmtj, waas hie in eder geval neet te merke. Dao waas amper eine goje aovendj väör lekker mèt ein glaeske tot twelf oer boete te zitte. En het waas zoeë naat det de sjlaaj in de haof verozeldje, net wie de boeëne. De lètste zunjig van augustus waas het waer eine ramp, kaod, gries en naat. Ich haaj mich al dieker zök aangedaon, mer aeve good heel ich kaoj veut.

Ich deej mien bèst väör d’r gein króm zin van te kriege. Raar oetdrökking troewes, ‘króm zin’. Doe zoojs verwachte det d’r ouch rechte zin is, mer die zeen ze vergaete oet te vinje. Dae zunjig kwoom ein vrouw aan de däör väör get aaf te gaeve. Ze waas te voot en óndanks häör paraplu waas ze naat geraegeldj, want het wejdje flink. Häör gezicht sjtóng op ónwaer. ‘Van det waer waers se waers,’ foeterdje ze. ‘We treffe het inderdaad neet,’ zag ich. Het is nog te sjlecht väör eine Nejwierter, zag ós mam die oet Ospel kwoom altied.’ De vrouw keek mich mèt ein sjeif gezicht aan. ‘Danke,’ zag ze,‘ het is waal good genóg väör mich?’

‘Bie wieze van sjpraeke,’ probeerdje ich mien gezicht te redde. ‘Doe höbs good lulle,’ sjpoesdje ze. ‘Net wie dae van mich. Dae blieftj op zónne daag gewuen in bèd ligke.’ ‘Det kan hiel gezellig zeen,’ zag ich, ‘teminste, as doe dich d’rbie ligks.’ Det haaj ich baeter neet kinne zègke. ‘Echte kal väör manskaerels,’ zat ze mich op de plaats. ‘Die dinke mer aan ein dink, waer of gein waer. Asof d’r niks angers is as seks. Dao kins se dae van mich altied väör wakker make.’ ‘Ja,’ zag ich, ‘waat ein waer.’

2021, waek 36

KINDJSHEID


Aaf en toe kómme d’r op facebook foto’s naeve oet de tied det ich kindj waas. Van de kindjsheidoptocht in Haelen beväörbeeldj. Dae waerdje georganiseerdj door de zösters van het kloeëster op Aldenghoor, same mèt hiel väöl vriewilligers oet het dörp. De bedoeling waas väör het werk in de missie ónger de aandacht van het volk te bringe. Het waas ein saort religieuze vastelaovesoptocht mèt väöral kinjer. Natuurlik waerdje d’r gein gekkigheid oetgebeeldj, mer taferele oet de missie. Het waord neger waas nog hiel normaal. Dus dao wore wages mèt negerkinjer die van eine blanke pater les krege. Of wages die oetbeeldje wie de heidene in Afrika of China laefdje. Erm, ónwetendj volk. Gelökkig wore d’r katholieke broeders en zösters väör die miense äöver de enig waore God te vertèlle.

Op sommige wages zote belangrieke figure van het katholiek geluif. Merteliere, mer ouch de Paus mèt zien kardinale. Of Jezus en de twelf apostele, de maagd Maria met eine houp anger maagde en ingele die de zaligheid van het geluif móste oetsjtraole. De meiste maedjes wore det ein paar jaor later troewes ram vergaete. De rol van Paus of Maria waas min of mier sociaal bepaoldj. Zelf höb ich het gebrachtj tot Zoeaaf, soldaot van de Paus, en nog ein trap hoeëger tot kardinaal. Mer väör ierlik te zeen, as kleuter van de bewaarsjoeël bèn ich as sjlaaf en dómme heiden begós. Dao bèn ich noeët gans äöverhaer gekómme.

De optocht waas ein religieus trèkplaoster väör Midde-Limburg. Nao aafloup wore op Aldenghoor de missiefiëste väör jónk en aod. Paters en begiene sjpaordje de miense aan väör zoeëväöl mäögelik sjlechte wien nao binne te sjödde. De opbringst waas väör de missie. Väör het gezaegeldj werk dao wore d’r troewes altied jónges en maedjes nuedig die preester wole waere, broeder of begien. Pesjtoëer en kaplaon lepe de hoeshaojes aaf väör missionarisse te ronsele. Bie ein tante van mich haje ze väöl jónges, allemaol aeve vengig en flot mèt de móndj. Wie kaplaon dao aanklopdje, vroog eine van die batrave: ‘De missie? Waat mótte we dao doon? Ape oet het kaore jage?’

2021, waek 35

NIKS


De iërste zin oet de biebel is: ‘In het begin mook God de hemel en de waereldj. En de waereldj waas woest en laeg, volges de twiëdje zin. Det beteikentj det d’r niks waas, lag pesjtoeër oet wie hae in de klas äöver de sjöpping vertèldje. Ich sjnapdje det as kindj neet. Het waas troewes ouch gelaoge. In de derdje zin sjteit det d’r duusternis waas en aafgróndj. Det zeen alvast twië zake die mier zeen as niks. En troewes, as se aafgróndj höbs, ligktj d’r ouch get róndjóm haer, eine berg beväörbeeldj. En berg besjtaon oet sjtein. Dus in het begin waas d’r waal degelik get. Mer dao dors ich as kindj neet mèt aan te kómme bie pesjtoeër.

Het waord ‘niks’ heel mich door de les van pesjtoeër bezig. Want waat beteikentj ‘niks’? Sjtèl: eine zak is gans laeg. Kloptj het dan väör te zègke: ‘Dao zitj niks in?’ Nae, haaj ich mich bedachtj, want dao zitj lócht in. Mer ederein zag: ‘In eine laege zak zitj niks.’ Waat waas waor? Op eine kiër ging ich vèsse en kwoom mèt laeg henj thoes. ‘En,’ vroog pap, ‘woeë zeen de vès?’ Mèt taegezin zag ich: ‘Ich höb niks gevange.’ ‘Laot mich det ‘niks’ èns kieke,’ zag hae, ‘det wil ich gaer zeen.’ ‘Geine vès gevange,’ verbaeterdje ich michzelf. In de gang besefdje ich waat ich haaj gezagdj. Waas ‘geine vès’ inèns hetzelfdje as ‘niks’?

Later huerdje ich mam kalle mèt ein anger vrouw. Die vertèldje: ‘Miene miens duit thoes niks.’ Det waas neet waor. Ich haaj hem pas nog de gäöte zeen vaege. Det waas waal degelik get. Woeëväör kaldje die vrouw dan van ‘niks’? Het waerdje nog Sjpaanser wie mam zag: ‘Mich tuntj, doe höbs eine goje miens. En aevel, äöveral is waal get.’ ‘Det is waor,’ goof de vrouw bie. ‘Woeë is niks?’ ‘Nörges,’ zag mam. Ich dach det ich gek waerdje. Waas ‘waal get’ hetzelfdje as ‘niks’? Det kós neet kloppe. Dus ich vroog de meister wie het precies zoot. ‘Dae keek mich sjeif aan en zag: ‘Doe, doe meuks nog ein probleem van niks.’

2021, waek 34